Báo động tình trạng khai thác nước ngầm tràn lan tại TP Hồ Chí Minh
Các Website khác - 08/09/2005
Hiện nay, tại TP Hồ Chí Minh, tình trạng khoan giếng khai thác, sử dụng nước ngầm tràn lan đang làm cạn kiệt, ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng nghiêm trọng môi trường và sức khỏe của người dân. Quản lý nguồn tài nguyên nước hợp lý,  hiệu quả là việc  làm cần thiết và cấp bách.
Hậu quả nhãn tiền

Nhiều năm nay, tại TP Hồ Chí Minh, quá trình đô thị hóa cùng với số dân tăng nhanh, khiến nhu cầu sử dụng nước sạch cũng tăng lên không ngừng. Theo thống kê chưa đầy đủ của Sở Tài nguyên và Môi trường, hiện nay trên địa bàn thành phố đã có hơn 100.000 giếng khoan khai thác nước ngầm với công suất khoảng 600.000 m3/ngày. Bình quân mỗi km2 có 45 giếng nước.

Quận Phú Nhuận có mật độ giếng cao nhất 875 giếng/km2. Nếu so sánh con số này với số giếng (200 cái) ngày đầu giải phóng, mới thấy mức tăng đến "chóng mặt". Ở các quận 6, 12, Tân Bình, Tân Phú, v.v. mỗi năm xuất hiện thêm hàng trăm giếng khoan mới, phần lớn tự làm, đã tác động mạnh đến khối lượng, chất lượng nguồn tài nguyên nước ngầm quý giá của thành phố.

Không ít hộ tại các quận Bình Thạnh, Phú Nhuận, Gò Vấp, v.v. tuy đã có hệ thống cung cấp nước sạch (người dân quen gọi là nước máy) khá hoàn chỉnh, ống dẫn đến tận nhà, áp lực đủ mạnh, nhưng không dùng, vẫn cố tình sử dụng nước giếng khoan, vì tính ra giá thành quá rẻ so với sử dụng nước máy do Công ty cấp nước thành phố cung cấp. Một chủ cơ sở chuyên khoan giếng cho biết: Chỉ cần thuê khoan giếng, mua máy bơm, ống dẫn 1,5-2 triệu đồng là đã có ngay một giếng nước ngọt xài thoải mái. Nhiều người coi nước ngầm như "của trời cho", không cần tiết kiệm (tiền điện bơm hút không đáng kể, lại không phải trả thuế, phí gì), cho nên cứ vô tư phung phí, tha hồ tưới cây, mở điểm rửa xe, sản xuất nước đá, giặt tẩy và cả kinh doanh (bán) nước. Các cơ sở này đang mọc lên như nấm, có mặt khắp các phố, phường.

Tình trạng khoan giếng khai thác sử dụng nước ngầm vô tội vạ, không kiểm soát được đã dẫn tới kết quả đáng buồn là mực nước ngầm đang giảm sút nghiêm trọng. Tại nhiều phường, xã mực nước ngầm trung bình đã hạ thấp xuống 10-20 m so với năm năm trước. Có nơi như huyện Bình Chánh (tại giếng số 11A), năm 2001 mực nước tĩnh ở độ sâu 12 m, năm 2004 hạ xuống mức 35 m.

Ông Hình Văn Ðức, ở đường Lê Quang Ðịnh, phường 1, quận Gò Vấp cho biết: Năm 1999, gia đình ông về đây định cư, chỉ cần khoan xuống đến độ sâu 25 m là đã trúng nguồn nước ngọt. Năm 2004, nước cạn kiệt, bơm hút không được, phải nối thêm 15 m ống nữa, khoan sâu 40 m mới có nước dùng. Cứ đà này vài năm nữa, biết có còn nước ngầm mà dùng nữa hay không?

Nguồn nước ngầm cạn kiệt còn dẫn tới tình trạng lún, sụt cục bộ nền đất ở nhiều nơi. Tại các quận 6, 11, 12, Bình Thạnh, người dân sau vài năm khoan giếng lấy nước nay đất sụt, ống dẫn nhô cao từ 5 - 10 cm. Ở quận 6, Bình Thạnh nhiều thềm nhà, nền nhà từ từ lún xuống thấy rõ. Sự cố nêu trên đã "góp phần" làm cho nạn ngập lụt lúc triều lên, khi mưa xuống thêm trầm trọng hơn.

Ðáng lo ngại là tình trạng ô nhiễm nguồn nước do khai thác nước không đúng quy trình kỹ thuật, làm cho nguồn nước bị nhiễm bẩn (do thông tầng, dò rỉ chất thải, ngấm theo đường ống), trong khi nước bơm hút lên sử dụng, phần lớn không được xử lý, khử trùng đúng cách, hợp vệ sinh. Nguy hiểm hơn, nhiều giếng khoan tại các quận Thủ Ðức, huyện Bình Chánh phát hiện nồng độ asen (chất gây ung thư và các bệnh liên quan đến gan, thận, phổi...) đã vượt quá mức cho phép. Mới đây, chín trong số 15 giếng khoan của Xí nghiệp khai thác nước ngầm, thuộc Tổng công ty cấp nước thành phố đã phải ngừng khai thác do bị nhiễm sắt, mangan, amoniac, v.v. quá cao. Nếu sử dụng, chắc chắn sẽ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người dùng nước.

Nguyên nhân và giải pháp

Thứ nhất phải kể đến công tác quản lý tài nguyên nước còn bất cập, nhiều năm liền chưa được quan tâm đúng mức. Ðể khắc phục tình trạng nêu trên, tháng 3-2004, UBND thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành Chỉ thị số 10/2004/CT-UB về việc tăng cường quản lý, khai thác nước dưới đất. Sở Tài nguyên và Môi trường đã tổ chức kiểm tra gần 300 đơn vị đã được cấp phép khoan giếng khai thác nước ngầm, phát hiện hơn 20% số đơn vị vi phạm thời hạn khai thác, vượt quá mức nước được phép khai thác.

Từ đầu năm đến nay, ngành chức năng đã kiểm tra gần 500 cơ sở sản xuất kinh doanh, phát hiện hàng trăm vụ vi phạm, xử phạt hơn 450 triệu đồng, nhưng vẫn chưa đủ răn đe, ngăn chặn nạn khoang giếng khai thác nước ngầm bất hợp pháp.

Kiểm tra sơ bộ cho thấy, gần 80% số doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh, trường học, bệnh viện, đơn vị hành chính sự nghiệp trên địa bàn thành phố tự khoan giếng lấy nước. Một cán bộ quản lý ngành tài nguyên, môi trường cho biết: Nhiều cơ sở hành nghề khoan giếng vẫn lén lút hoạt động tại các quận, huyện, nhất là địa bàn có tốc độ đô thị hóa cao, chưa có hệ thống nước máy. Các cơ sở dịch vụ bất hợp pháp này luôn tìm mọi cách đối phó: Ban ngày kiểm tra gắt gao, thì chờ đêm xuống khoan. Ngày làm việc trong tuần dễ bị phát hiện thì "tranh thủ" khoan giếng vào ngày thứ bảy, chủ nhật. Nghề khoan giếng lậu vẫn sống được là nhờ nhu cầu sử dụng nước ngầm ở nhiều hộ, đặc biệt là ở hộ nhập cư, mới tách.

Thứ hai là khả năng cung cấp nước máy của thành phố còn hạn chế, mới đáp ứng chưa tới 70% nhu cầu sử dụng, giá nước lại khá cao (2.500 đồng/m3 trong định mức và 8.000 đồng/m3 ngoài định mức), cho nên nhiều người chọn phương án khoan giếng lấy nước hợp túi tiền hơn. Nhiều nơi chưa có nước máy, người dân buộc phải sử dụng nước giếng khoan. Không ít nơi, như ở quận 10, 11, Tân Phú, Gò Vấp, Tân Bình, v.v. hệ thống ống nước mới lắp đặt cũng lúc có nước, lúc không? Nước vàng, đục, tanh hôi, không bảo đảm vệ sinh, cho nên người dân chỉ còn cách tiếp tục sử dụng nước giếng khoan, hoặc chờ mua (với giá cắt cổ) từng m3 nước ngọt từ nơi khác đến. Mùa mưa còn đỡ, mùa khô càng khó khăn hơn.

Ðã đến lúc cần lập lại trật tự kỷ cương trong khai thác sử dụng nước ngầm trên địa bàn TP Hồ Chí Minh, ngăn chặn và chấm dứt nạn khoan giếng trái phép. Thành phố cần nhanh chóng chấn chỉnh công tác quản lý tài nguyên nước.

Ðánh giá tổng thể nguồn nước ngầm hiện nay, từ đó đề ra biện pháp, giải pháp cụ thể. Quy hoạch và có kế hoạch bảo vệ, sử dụng nước ngầm hiệu quả, hợp lý để có đủ thời gian tái tạo, bổ sung lượng nước đã khai thác. Sớm xây dựng quy chế về thu phí sử dụng nước ngầm. Tiếp tục phân cấp cho cơ sở, phối hợp kiểm tra, kiểm soát, xóa bỏ các cơ sở khoan giếng trái phép, kiên quyết xử lý các doanh nghiệp, đơn vị vi phạm Luật Tài nguyên nước. Vận động, tuyên truyền, giáo dục người dân có ý thức trách nhiệm giữ gìn, bảo vệ và tiết kiệm nguồn nước ngầm.

Ngoài ra, thành phố cần tiếp tục đầu tư mở rộng, hoàn thiện hệ thống cung cấp nước ngọt đáp ứng nhu cầu nước sạch ngày càng cao của nhân dân và phục vụ nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong những năm tới.

NGUYỄN ÐÌNH KHÁNG