Chuyện về những thầy thuốc chữa bệnh tâm thần
Các Website khác - 27/02/2006
Khám, chữa bệnh cho người bệnh
tại Khoa điều trị nữ 2 Bệnh viện
tâm thần trung ương
Gần 15% số dân có nguy cơ mắc 10 bệnh tâm thần thường gặp (trong đó cao nhất vẫn là trầm cảm, tâm thần phân liệt, hoang tưởng), nhưng nguồn thu trong các cơ sở điều trị bệnh tâm thần dường như chẳng có gì- đội ngũ thầy thuốc công tác ở chuyên ngành này đang phải đối mặt với rất nhiều vất vả, gian truân.
Người có vẻ mặt thẫn thờ, lo sợ, lại có người suốt ngày lảm nhảm nói cười; hay lầm lì, hung tợn,... Các thầy thuốc trong Bệnh viện tâm thần quanh năm nhẫn nại, chịu đựng và chỉ có đức kiên trì, lòng nhân ái mới giúp họ vượt lên trở ngại, khó khăn để phục vụ tận tình người bệnh.

Ðến Bệnh viện tâm thần (Thường Tín, Hà Tây), tôi dừng lại trước cảnh người mẹ đang nhẹ nhàng khuyên bảo con và hỏi:

- Thế cháu vào điều trị ở đây lâu chưa, nguyên do là thế nào?

- Cách đây năm năm, cháu thi đỗ đại học, đã nhận giấy gọi nhập trường, nhưng một hôm đi vui bạn vui bè, uống bia rượu, về dọc đường lại gặp mưa thế là vài ngày sau sốt cao, phát bệnh. Ði khám điều trị ở mấy bệnh viện bác sĩ đều xác định cháu mắc chứng hoang tưởng. Hằng năm ít phải ba, bốn đợt gia đình đưa cháu vào đây điều trị, cũng may cháu chưa đến mức gây gổ đập phá, mà lúc nào cũng nghĩ mình học rộng, biết nhiều, làm lớn...

Nhìn người phụ nữ trạc tuổi 50, đôi mắt thâm quầng, người gầy guộc vì đã bao đêm thao thức trong viện cùng con, tôi không khỏi trạnh lòng. Sải thêm mươi bước chân, một người đàn ông tuổi trung niên, quần áo xộc xệch đang ngồi sưởi nắng bên hiên buồng bệnh giọng khàn đục:

- Bố ơi, có rượu cho con xin một cút, con làm một hụm cho quên cái sự đời đen đỏ này đi.

- Sự đời đen đỏ là thế nào? Người đàn ông mở to đôi mắt chằm chằm nhìn tôi như phân trần: bố cóc hiểu được đâu, con vợ con sang Ðài Loan làm ăn, năm, ba tháng đầu thỉnh thoảng còn gửi thư, hoặc gọi điện về nhưng hơn một năm nay, nghe đâu nó đi theo một thằng tiền bạc rủng rỉnh, vậy là bỏ mặc con "vịt giời" lại cho tôi mà không thèm có ý kiến gì...

Bác sĩ chuyên khoa 2 Thân Văn Quang, Giám đốc Bệnh viện tâm thần T.Ư cho biết, những người phải vào điều trị tại các cơ sở tâm thần phần lớn là do động kinh, rối loạn trầm cảm, tâm thần phân liệt, mất trí tuổi già... Và biểu hiện thường thấy ở đối tượng này là đầu óc lộn xộn, diễn đạt câu trước đá lời sau, lắm khi không làm chủ được hành vi lời nói của mình.

Chúng tôi ghé thăm Khoa điều trị nam giới, hỏi chuyện một y sĩ đang hướng dẫn người bệnh dọn dẹp chăn màn, anh trao đổi: Khoa được biên chế 45 giường, nhưng thường xuyên có 60-70 người bệnh nằm điều trị. Do tính chất bệnh lý, có trường hợp cơm không chịu ăn, thuốc không chịu uống, có khi nổi khùng hắt nước bẩn, đánh lộn cả thầy thuốc. Thậm chí có trường hợp bị rối loạn tình dục gặp nữ hộ lý, điều dưỡng viên là sán đến dở trò trêu ghẹo. Bởi vậy, mỗi lần vào buồng người bệnh, chúng tôi phải bố trí hai người cùng làm để phòng chuyện không hay có thể xảy ra. Bây giờ thì đã giảm nhưng có dạo không hiếm ca trực đêm, các y, bác sĩ và nhân viên bảo vệ phải ngược xuôi, táo tác vì người bệnh vượt rào, trốn viện.

Ðiều trị cho người bệnh là nữ giới lại có nỗi vất vả, cực nhọc riêng. Tôi đi qua mấy buồng bệnh khoa nữ 2, thấy mặt bằng hẹp mà giường bệnh kê san sát. Người đang bó gối ở góc phòng và dõi đôi mắt vào cõi xa xăm, lại có mấy chị em kéo nhau ra ngồi, nằm sưởi nắng trước hiên nhà nói cười rôm rả. Ðang định hỏi chuyện thì một giọng nói nhẹ nhàng: Anh là cán bộ cấp trên về ạ, nhìn anh oách thế, anh có điện thoại di động cho em mượn cái để em tâm sự với người yêu, hay lại sợ tốn tiền?

Bác sĩ Nguyễn Mộng Việt Chủ nhiệm Khoa nữ 2, kể với chúng tôi: phần lớn chị em vào điều chị ở đây đều ở thời kỳ cấp tính, người bị kích động, trầm cảm, hoặc có tư tưởng chán sống, có lúc tìm cách tự sát. Trong tình trạng đó, có những trường hợp mấy ngày liền không chịu ăn, uống thuốc, y, bác sĩ của khoa phải tìm cách cho ăn qua ống xông, cũng có người mấy tuần liền không đi lại, mọi sinh hoạt đều tại chỗ; không ai khác, các điều dưỡng viên phải thu dọn vệ sinh và chẳng dám nặng lời. Thầy thuốc chúng tôi chỉ bằng cách thăm khám, theo dõi, dùng biện pháp tâm lý để dần dần người bệnh "hợp tác" thì mới mong tìm ra nguyên nhân (ảo giác, hoang tưởng hay tự kỷ ám thị) và cho đúng thuốc. Thú thực với anh, điều trị cho người bệnh tâm thần nếu thiếu sự kiên trì và đi liền với tình thương thì khó đạt hiệu quả. Song lôi thôi, phức tạp hơn nhiều là số người bệnh lang thang ngoài xã hội được công an thu gom đưa vào bệnh viện.

Một cán bộ quản lý Bệnh viện tâm thần T.Ư1 cho biết: mỗi năm có ba bốn chục trường hợp loại này, đây là những người bị tâm thần phân liệt nặng, không còn nhớ mình tông tích ở đâu. Ðiều kiện chữa trị chăm sóc cho đối tượng này còn khó khăn, hạn chế, tuy nhiên sau một thời gian ở viện, bệnh tình thuyên giảm, bệnh viện biết được lai lịch, quê quán lại cho xe đưa trả về gia đình. Sơ sơ các loại chi phí cho số đối tượng này cũng lên tới hơn 200 triệu đồng/năm.

Ðến nay vẫn còn không ít bất cập nhưng chuyên ngành tâm thần cả nước đã có bước phát triển mới so với cách đây năm, mười năm về trước. Bên cạnh các bệnh viện tâm thần khu vực có từ 300 giường bệnh trở lên, khoảng 30 tỉnh, thành phố có bệnh viện tâm thần theo các quy mô khác nhau, còn lại là các trạm tâm thần hay khoa tâm thần trong các bệnh viện đa khoa tỉnh. Phải nói rằng cơ sở vật chất của chuyên khoa tâm thần ở khá nhiều địa phương xuống cấp, ít được quan tâm đầu tư, trong khi năng lực trình độ cán bộ nhất là tuyến cơ sở còn là điều trăn trở của ngành y tế.

Dù vậy, vượt lên các trở ngại, hiện khoảng 80% số quận, huyện có phòng khám sức khỏe tâm thần, hơn 3.230 xã trong cả nước (gần 30%) triển khai chương trình quốc gia về chăm sóc sức khỏe tâm thần tại cộng đồng; riêng năm 2005 xây dựng 25 xã điểm (thuộc bảy tỉnh, thành phố) thực hiện dự án phòng, chống bệnh không lây nhiễm mà tập trung vào chứng động kinh và trầm cảm.

Ở Bệnh viện tâm thần T.Ư1, bác sĩ Thân Văn Quang, Giám đốc Bệnh viện cho biết: hằng năm đội ngũ thầy thuốc ở đây đã khám, chữa bệnh cho hơn 20 nghìn trường hợp, trong đó điều trị nội trú cho gần 2.660 người (công suất giường bệnh đạt hơn 150%). Ngoài ra với vai trò là tuyến cuối, Bệnh viện tâm thần T.Ư1 luôn luôn coi trọng công tác chỉ đạo tuyến, mỗi năm tổ chức hàng chục lớp tập huấn cho cán bộ tuyến tỉnh và cơ sở về chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng, sử dụng thuốc an toàn, hợp lý; mở các lớp bồi dưỡng ngắn hạn về tâm lý học đại cương, liệu pháp tâm lý học lâm sàng cho hàng trăm cán bộ, nhân viên y tế chuyên ngành công tác tại địa phương.

Nguyễn Khôi