Nhớ câu "gần tỏ xa mờ"
Các Website khác - 10/10/2005
(VietNamNet) - Sinh thời, Bác Hồ có một câu nhận xét dí dỏm về khả năng dự báo thời tiết, đó là: "gần tỏ xa mờ". Có thể hiểu ý sâu xa của Bác là dự báo về mưa nắng chỉ đúng cho từng ngày, chứ chưa đúng cho nhiều ngày, về mưa bão chỉ trúng khi đến gần, chưa trúng  khi còn xa.

Gần đây, lúc cơn bão số 7 đổ bộ vào ven biển nước ta, và sau đó, cơn lũ quét xẩy ra ở vùng núi, nhiều người bỗng nhớ câu “gần tỏ xa mờ” Bác ví năm xưa.

Soạn: AM 568799 gửi đến 996 để nhận ảnh này

Vụ sạt lở vừa qua tại Yên Bái đã làm trên 60 người chết và mất tích. Ảnh: Thế Vinh

So với ngày đó, trình độ dự báo khí tượng thuỷ văn của ta giờ đã tiến bộ một bước. Thông tin khá chính xác và kịp thời các diễn tiến - đường đi và sức mạnh - của cơn bão, khi vừa đổ vào Vịnh Bắc Bộ, thậm chí còn sớm hơn, khi mới lấp ló ngoài khơi đảo Hải Nam. Dự báo được vậy là gần cũng "tỏ" mà xa không đến nỗi "mờ".

Nhờ vậy, trên mặt trận ven biển, đã huy động kịp thời đến nơi đầu sóng ngọn gió moi lực lượng cần thiết, trung ương và địa phương, nhân dân và các lực lượng vũ trang, phương tiện thô sơ và hiện đại... Đặc biệt, cuộc di dời hàng vạn dân xa nơi hiểm yếu được xem là lớn nhất trong thời bình, đã được thực hiện nhanh chóng. Dự báo đúng, chủ trương đúng và triển khai nghiêm túc đã tạo nên sức mạnh tổng hợp chế ngự đến mức thấp nhất sự thiệt hại về tính mạng cho nhân dân.

Tuy vậy, một số đoạn đê không giữ được, dẫn đến hàng ngàn ngôi nhà đổ, hàng ngàn hecta lúa bị ngâm nước, thiệt hại kinh tế lên đến hàng ngàn tỉ đồng. Đành rằng, ai cũng hiểu đó là điều bất khả kháng. Hệ thống đê biển, dù đã được tăng cường trong những năm vừa qua, vẫn chưa thắng được sức mạnh của sóng gió cấp 10, cấp 11 cọng với triều cường cao. Nhưng như thế không có nghĩa chúng ta mãi chấp nhận sự cam chịu này.

Vậy phải hành động thế nào? Dĩ nhiên, trong hiện tại, khả năng của nền kinh tế nước ta quả chưa cho phép nâng cấp đồng loạt toàn bộ hệ thống đê điều cả nước đủ sức chống đỡ tình huống thiên tai khắc nghiệt nhất. Tuyến đê biển dài đến 2.000 km. Hệ thống đê sông cộng lại cũng dài những 5.700 km. Và mạng lưới đê ngăn lũ đồng bằng Cửu Long  nữa, cũng đến con số 3.000 km. Việc nâng cấp một cách căn bản tất cả không thể tính được bằng tháng, bằng năm. Đó là công việc của hàng chục năm, thậm chí cả trăm năm.

Vấn đề là thế hệ hôm nay, nhân dân, và trước hết là các cấp quản lý hiện hành, các cấp lãnh đạo nhiệm kỳ này và các nhiệm kỳ kế tiếp hành động như thế nào. Để có được một tài sản vô giá, một mạng khổng lồ đê điều hàng chục ngàn kilômet như ngày nay, các thế hệ tiền bối, mấy ngàn năm qua, đời này tiếp đời khác, như kiến tha mồi, nhẫn nại, lam lũ, liên tục dựng xây, bồi đắp. Thế hệ ngày nay cũng phải tiếp nối truyền thống đó với tiềm lực ngày càng cao hơn, kỹ thuật ngày càng hiện đại hơn. Trước hết là một chiến lược trung hạn và dài hạn toàn diện và đúng đắn được xây dựng trên cơ sở khoa học, với một lộ trình cụ thể, chuấn xác qua nhiều giai đoạn có trọng tâm trọng điểm, với những nhiệm vụ cụ thể từ hiện đại hóa khả năng dự báo, đến cải tạo xây dựng hạ tầng cơ sở và quy hoạch phấn bố lại các vùng dân cư.

Soạn: AM 567969 gửi đến 996 để nhận ảnh này
Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh thăm bà con vùng lũ quét Yên Bái.

So với cuộc chiến với sóng gió ở miền duyên hải, cuộc chiến với lũ quét tiếp theo sau đáng cho mọi người, cho các cấp quản lý cao thấp trăn trở suy nghĩ nhất. Nhiều chục đồng bào vùng cao bị lũ cuốn đi. Hàng ngàn gia đình rơi vào cảnh khốn khó. Rõ ràng, ở đây, dự báo của các trung tâm khí tượng thuỷ văn đối với lũ quét vẫn còn chưa “tỏ”, vẫn là “xa mờ”.

Ở đây, có khó khăn khách quan: bài toán dự báo lũ quét quả rất phức tạp và phụ thuộc vào nhiều thông số của từng địa hình cụ thể. Nhưng chính sự bất cập đó lại đặt ra sự cấp bách nâng tầm trình độ chuyên môn và phương tiện kỹ thuật hiện đại của các cơ quan khí tượng thủy văn phục vụ dự báo. Đòi hỏi cả những quy hoạch phân vùng dân cư ở miền núi, sự triển khai mạnh mẽ việc di dời dân cư khỏi những "điểm đen", nơi có tần suất xuất hiện lũ cao trong lịch sử.

Tóm lại, lời Bác Hồ thưở nào có ý nghĩa nhắc nhở không chỉ ngành khí tượng thủy văn mà tất cả mọi người, mọi cấp, trước hết là những nhà hoạch định chính sách và các cấp lãnh đạo quốc gia rằng nhiệm vụ phòng chống thiên tai, trước hết là mưa bão và lũ lụt, cần được xem là một chiến lược ưu tiên, như cha ông ta đã xếp trong thứ tự ưu tiên: thủy - hỏa - đạo tặc. Vừa phòng chống bão tố triều cường và vừa phòng chống lũ quét, vừa chống đỡ kịp thời trước mắt và vừa chuẩn bị phòng chống hữu hiệu hơn cho những năm tới, làm tốt được cả việc hôm nay lẫn việc của mai sau, chính là đáp ứng được mong ước của bác Hồ kính yêu: gần cũng "tỏ" mà xa cũng không "mờ" vậy.

  • Trần Thanh Minh