Chưa thoả mãn với BTA
Các Website khác - 10/12/2005

Tròn 4 năm sau ngày Hiệp định Thương mại song phương Việt - Mỹ (BTA) có hiệu lực, có ý kiến cho rằng, BTA mang lại nhiều lợi ích hơn cho VN. Nhưng không ít người nhận định VN vẫn chưa thể tận dụng hết lợi thế của mình trong mối giao thương với đối tác này.

Mỹ là thị trường chủ yếu của hàng dệt may VN. Ảnh: Anh Tuấn

Trong quan niệm của ông Jeff Puchalski, Chủ tịch Phòng Thương mại Mỹ tại VN (Amcham), BTA mang lại nhiều lợi ích cho VN hơn là cho phía Mỹ. Theo ông, kể từ khi BTA có hiệu lực từ tháng 12/2001 đến nay, thâm hụt thương mại giữa hai bên đã bắt đầu xuất hiện và lớn hơn mức dự kiến của cả hai nước vào thời gian BTA được ký kết. Ông Jeff lấy ví dụ, năm 2005, VN xuất khẩu sang Mỹ gần 7 tỷ USD trong khi nhập khẩu từ Mỹ chỉ vỏn vẹn chưa tới 2 tỷ USD. Theo ông nguyên nhân một phần là những rào cản đối với hàng hóa và dịch vụ của Mỹ vào VN, đặc biệt là những hạn chế của VN về các quyền thương mại và phân phối.

VN cần có lộ trình để thực hiện cam kết

Ông Nguyễn Đình Lương, nguyên Trưởng đoàn đàm phán Hiệp định BTA của VN lại cho rằng, tình trạng trên không thể chỉ đổ lỗi cho VN. Trên thực tế, VN là một thị trường mở và không có bất kỳ một sự phân biệt đối xử nào với hàng hóa của Mỹ. Song, nhìn chung, sức mua của thị trường VN đối với hàng tiêu dùng còn thấp, thu nhập của người dân lại có một khoảng cách quá xa với công dân Mỹ. Hàng của Mỹ xuất khẩu sang VN phần lớn là hàng cao cấp nên sức tiêu thụ không được cao như mong đợi cũng là điều dễ hiểu.

Thêm vào đó, với quy mô thị trường của VN còn nhỏ như hiện nay, doanh nghiệp Mỹ, đặc biệt là các doanh nghiệp lớn cũng chưa thực sự thấy hấp dẫn khi tới đầu tư tại VN. Trước khi ký BTA, VN cũng kỳ vọng là hiệp định lịch sử này sẽ thu hút nhiều hơn những công nghệ nguồn từ Mỹ, nhưng đến nay điều đó vẫn còn khá xa vời.

Vào dịp kỷ niệm 3 năm BTA năm ngoái, một số doanh nghiệp Mỹ đã đề nghị Washington phải có biện pháp xử lý vấn đề xuất siêu của VN. Tuy nhiên ông Lương cho rằng, Washington không nên làm như vậy. "Mỹ là một thị trường rộng lớn và không phải là thị trường đóng. Đặc thù của cơ cấu xuất nhập khẩu của Mỹ là luôn luôn nhập siêu từ những đối tác lớn. Trên thực tế, có những nước xuất siêu vào Mỹ hằng năm lên tới hàng trăm tỷ USD. VN xuất vào Mỹ với tốc độ khá nhanh và nhiều hơn chiều ngược lại. Tuy nhiên, trong khi đối với VN con số này là đáng kể thì với Mỹ, xuất khẩu của VN trong cán cân nhập khẩu của nước này chỉ chiếm một con số cực kỳ khiêm tốn là 0,3-0,4%. Con số này cho thấy, dù VN xuất siêu cũng vẫn chưa đụng chạm gì tới lợi ích của Mỹ", ông Lương giải thích.

Theo các cam kết trong BTA, VN sẽ thực hiện đối xử bình đẳng trong vấn đề quyền thương mại và phân phối theo một lộ trình nhất định. Ông Lương cho rằng về nguyên tắc VN không hề phân biệt đối xử, nhưng cần xét đến điều kiện VN là một nước đang phát triển, lộ trình trong BTA còn dài.

Bà Phạm Chi Lan, Ban Nghiên cứu của Thủ tướng chia sẻ quan điểm trên và cho rằng, việc thực hiện BTA trong 4 năm qua nhìn chung đã thúc đẩy được thương mại hai chiều, nhất là từ VN sang Mỹ. Trong quan hệ với cường quốc này, VN luôn ở trong thế xuất siêu. Thế nhưng bà Lan cho rằng, chỉ cần một hai hợp đồng với Boeing là cán cân thương mại hai chiều đã có thể có được sự thay đổi đáng kể.

Quy mô buôn bán hai chiều còn có thể lớn hơn nữa

Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của VN sang Mỹ rất cao, song các chuyên gia cho rằng, khả năng xuất khẩu của VN sang Mỹ vẫn còn có thể lớn hơn nữa. Cho tới nay, sự thiếu hụt lớn nhất của phía các doanh nghiệp VN là chưa thiết lập được tốt mối quan hệ với các tập đoàn thương mại lớn, các mạng phân phối hàng hóa chủ chốt của Mỹ, chẳng hạn như với Wal-Mart, một đại gia lớn trong hệ thống phân phối ở Mỹ. Tập đoàn này có hàng trăm siêu thị lớn trên khắp nước Mỹ nên nếu VN "bắt mối" được thì cơ hội xâm nhập sâu vào thị trường Mỹ sẽ lớn hơn rất nhiều và "bộ mặt xuất khẩu" sẽ được cải thiện đáng kể.

Năm ngoái, khi xem xét đánh giá việc thực thi BTA, nhiều ý kiến phản ánh về tình trạng xuất khẩu của VN sang Mỹ giảm sút. Năm nay cũng vậy, không ít người đặt ra mối nghi ngại về lợi ích thực sự của BTA khi thấy xuất khẩu của VN sang Mỹ giảm hơn so với năm ngoái. Tuy nhiên theo bà Phạm Chi Lan, không thể trông chờ vào chuyện tốc độ tăng trưởng sang Mỹ luôn luôn cao và năm sau phải vượt năm trước. Bà giải thích: "Năm sau phải đứng trên nền của năm trước, tức là về bản chất đã cao hơn năm trước rồi. Những năm đầu bao giờ tốc độ tăng trưởng cũng nhanh hơn do chúng ta xuất phát từ cơ sở thấp. Sau này tốc độ sẽ phải giảm dần đi hoặc có thể giữ ở một mức nào đó. Không nên nhìn sự giảm sút này bằng một con mắt tiêu cực".

Bà Phạm Chi Lan cho rằng, hiện nay những thông tin về thị trường giữa hai bên vẫn còn tản mạn, và chưa thực sự thông suốt. Do vậy, trong thời gian tới, để tận dụng tốt hơn nữa những lợi ích mà BTA mang lại, cả hai bên phải cởi mở hơn nữa trong vấn đề thông tin và tìm ra lĩnh vực thế mạnh của cả hai bên để tập trung phát triển.

Cũng theo bà Lan, doanh nghiệp Mỹ có rất nhiều cơ hội để đầu tư vào những lĩnh vực quan trọng của VN trong thời gian tới. Chẳng hạn như vừa qua, Bộ Công nghiệp đề ra mục tiêu đến năm 2010 sẽ xây dựng mới các nguồn điện với tổng công suất khoảng trên 12.000 MW. Để thực hiện được mục tiêu này, ngành điện khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân bao gồm cả đầu tư nước ngoài vào các dự án đầu tư phát triển ngành điện. Như vậy, ngay trong lĩnh vực này, các doanh nghiệp Mỹ cũng có rất nhiều cơ hội. Bà Lan tin rằng, trong tương lai, khi VN có một môi trường kinh doanh tốt hơn, đặc biệt là khi Luật Đầu tư mới, Luật Doanh nghiệp mới được thực hiện thì các công ty Mỹ sẽ quan tâm hơn đến thị trường VN.

VN sẽ gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), khi đó việc thực hiện các cam kết trong BTA sẽ trở nên thuận lợi hơn. Vào WTO cũng có nghĩa là Quy chế tối huệ quốc giữa VN và Mỹ sẽ trở thành một quy chế vĩnh viễn chứ không phải bị xem xét hằng năm như hiện nay. Hàng rào quota đối với hàng dệt may - một mặt hàng xuất khẩu chiến lược của VN - cũng sẽ được dỡ bỏ. "Quota dù có cho nhiều đến mấy thì vẫn là một hạn chế. Đối với những người nhập khẩu, chúng ta phải hiểu rằng, họ không việc gì phải cố gắng để lấy vài triệu sản phẩm ở VN trong khi hoàn toàn có thể nhập một cách dễ dàng từ những thị trường phi hạn ngạch khác", bà Lan nói thêm.

Hà Vy