Ngày 20/9 là hạn chót để Bộ Tài chính hoàn tất báo cáo khả năng tham gia TTCK trong năm 2005 của 178 doanh nghiệp để trình Thủ tướng. Tuy nhiên, Cục trưởng Tài chính Doanh nghiệp Hoàng Nguyên Học cho hay, việc này không thể hoàn thành vì mới chỉ có một vài bộ gửi thông tin.

Ít doanh nghiệp tập huấn tìm hiểu thị trường chứng khoán.

Trong báo cáo của Bộ Công nghiệp có tên Công ty cổ phần pin Hà Nội, nhưng trên thực tế doanh nghiệp này chưa đủ điều kiện niêm yết. Giám đốc Phạm Văn Nghĩa cho hay, trừ 51% vốn chủ sở hữu nhà nước, toàn bộ phần còn lại do người lao động trong công ty nắm giữ, chưa có một nhà đầu tư bên ngoài nào được mua. Trong khi điều kiện để lên sàn quy định doanh nghiệp phải có gần 10% bán ra ngoài.

Trong 2-3 năm tới, Pin Hà Nội cũng chưa có nhu cầu tăng vốn điều lệ, vì thế có niêm yết sớm cũng phải sau 2 năm nữa. Giám đốc Nghĩa giải thích: "Đang hoạt động theo mô hình doanh nghiệp nhà nước nay chuyển sang doanh nghiệp cổ phần, chúng tôi xác định mất ít nhất 3 năm tập trung hoàn thiện lại bộ máy hoạt động, củng cố ý thức người lao động. Hiện doanh nghiệp mới cổ phần hóa được 1 năm 9 tháng".

Ông Nghĩa cho hay sẽ trao đổi lại với cơ quan chủ quản về phương án niêm yết, đồng thời nghiên cứu lại các chính sách, điều kiện, chứ hiện tại ngay cả bản thân ông cũng chưa rõ quy định nào.

Một doanh nghiệp khác được đưa vào danh sách niêm yết là Công ty đầu tư và xuất nhập khẩu cà phê Tây Nguyên cũng chưa có kế hoạch gì cụ thể. Giám đốc Vũ Đức Tiến cho hay, doanh nghiệp có nhu cầu tăng vốn điều lệ thêm 50 tỷ đồng và cũng muốn niêm yết, nhưng kinh doanh cà phê biến động liên tục, lỗ nhiều hơn lãi nên không có mấy nhà đầu tư quan tâm. "Nhiều anh bí tiền muốn nhượng cổ phiếu, giá chỉ bằng khởi điểm 100.000 đồng mà chẳng có ai mua", ông Tiến kể. Hiện giá cà phê rất bấp bênh, một đêm xuống mấy chục USD, ông Tiến không thể dự đoán được cổ tức sẽ chia cho cổ đông trong năm nay được bao nhiêu.

"Thấy trên bảo lên sàn, chúng tôi có nhu cầu vốn, cũng muốn lên nhưng chẳng nắm được thông tin gì. Mà với thực trạng của ngành cà phê thế này có niêm yết cũng khó huy động được vốn", ông Tiến bộc bạch.

Trên đây chỉ là 2 trong số 178 doanh nghiệp có tên trong danh sách niêm yết năm 2005 không thể lên sàn đúng kế hoạch, dù trong công văn hướng dẫn thực hiện quyết định của Thủ tướng mới đây, Bộ Tài chính yêu cầu các báo cáo liên quan đến kế hoạch tăng hàng cho TTCK phải hoàn thành ngay trong tháng 9.

Theo Giám đốc Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP HCM Trần Đắc Sinh, tiến trình niêm yết cổ phiếu của các công ty cổ phần rất chậm chạp. Hầu hết các doanh nghiệp không muốn niêm yết trên sàn giao dịch. Tính đến thời điểm này chỉ có 31 công ty niêm yết, trong khi chỉ tiêu đề ra của Chính phủ trong năm 2005 là có 100 doanh nghiệp nhà nước đã cổ phần hóa đủ điều kiện niêm yết trên thị trường chứng khoán. "Từ nay đến cuối năm, tối đa nếu chỉ thêm 10 công ty niêm yết, khó có thể đạt tới con số 100. Các doanh nghiệp cần có thời gian để rà soát, làm sạch mình sau khi cổ phần. Bên cạnh đó, tâm lý của nhiều doanh nghiệp là ngại công bố thông bố thông tin. Đặc biệt, các đơn vị quy mô nhỏ hiện rất thờ ơ với sàn giao dịch mặc dù đã cổ phần hóa rất lâu trước đó", ông Sinh nhấn mạnh.

Đại diện một doanh nghiệp cổ phần ở TP HCM (xin được giấu tên) tâm sự: "Trong tương lai khi VN gia nhập vào Tổ chức thương mại thế giới (WTO) không sớm thì muộn các công ty phải niêm yết trên sàn giao dịch sau khi đã cổ phần hóa để tạo môi trường minh bạch nhằm thu hút vốn. Tuy nhiên, nền kinh tế VN hiện còn nhiều luật lệ chưa đồng nhất. Trong khi đó, để chiến thắng trên thương trường, phải biết nắm bắt mọi cơ hội mặc dù đôi khi vẫn biết cơ hội đó không đúng với quy định". Ngược lại, khi đã thực hiện việc niêm yết, mọi hoạt động kinh doanh của công ty sẽ do thị trường chứng khoán quản lý và quyết định.

Doanh nghiệp ngại niêm yết như vậy, các Bộ chủ quản cũng không mấy mặn mà đốc thúc. Ông Hoàng Nguyên Học, Cục trưởng Tài chính doanh nghiệp cho biết, mới chỉ có Bộ Công nghiệp, Bộ Tài chính có báo cáo về khả năng niêm yết của doanh nghiệp trực thuộc. Đề cập đến khả năng đưa thêm doanh nghiệp ra niêm yết ngay trong năm nay, ông Học cho rằng không thể nào dự tính vì cơ quan quản lý đâu làm thay doanh nghiệp được. Ngay 10 doanh nghiệp mà Bộ Tài chính là đại diện chủ sở hữu vốn, dù UBCKNN đã tiếp cận nhiều lần, cũng chưa khẳng định đơn vị nào sẽ lên sàn.

Trong công văn hướng dẫn thực hiện Quyết định 528/CP về việc đưa 178 doanh nghiệp lên sàn, Thứ trưởng Bộ Tài chính, bà Băng Tâm yêu cầu công tác tập huấn, phổ biến và tuyên truyền các chính sách về cổ phần hoá, chứng khoán cho cơ quan chủ quản doanh nghiệp hoàn thành trước 31/8. Tuy nhiên, mãi đến ngày 21/9 tới đây, mới có Tổng công ty Dệt may tổ chức đầu tiên.

Thời gian còn lại của năm 2005 không nhiều, dù cơ quan quản lý có nỗ lực đến đâu các chuyên gia tài chính cho rằng, việc tăng mạnh quy mô thị trường trong thời gian ngắn là không khả thi. “Để đưa được một doanh nghiệp lên sàn phải qua rất nhiều khâu, từ kiểm toán, thẩm tra, công bố thông tin đến niêm yết. Một quá trình dài, không thể làm gấp được", một cán bộ từng công tác tại UBCKNN cho hay. Ông này kể, ngay từ năm 1999, Nhà nước đã có quy định gắn cổ phần hoá với niêm yết, nhưng không thực hiện được.

Nguyên chủ tịch UBCKNN Lê Văn Châu cho rằng, tăng hàng cho TTCK phải tiến hành từng bước, dựa trên sự cân đối với khả năng tiếp nhận của công chúng đầu tư. Với thực trạng doanh nghiệp và TTCK như hiện nay, đến cuối năm 2006, TTCK có khoảng 50-60 doanh nghiệp tham gia là rất tốt rồi.

Phó trưởng ban Ban đổi mới quản lý doanh nghiệp TP HCM Trần Ngọc Phượng cho biết, thành phố đang tiến hành xúc tiến việc niêm yết cổ phiếu của những doanh nghiệp lớn, tiếp tục thực hiện việc cổ phần hóa các đơn vị Nhà nước nắm giữ 50% cổ phần. Riêng các công ty bán cổ phần lần đầu ra công chúng sẽ được lên danh sách để thúc đẩy đưa cổ phiếu niêm yết trên sàn chứng khoán. Tuy nhiên, vấn đề niêm yết cổ phiếu hay không là còn tùy thuộc vào ý muốn của từng đơn vị. "Dự kiến đến hết năm 2005 thành phố có 50 doanh nghiệp cổ phần hóa, nhưng để đưa cổ phiếu của những đơn vị này lên sàn phải có sự sàng lọc. Trước mắt, mới có 4 doanh nghiệp niêm yết cổ phiếu sau khi đã cổ phần hóa", ông Phượng nói.

Trong một lần trả lời phỏng vấn VnExpress, Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Sinh Hùng từng khẳng định không thể "ép" doanh nghiệp lên sàn, thế nhưng trong công văn hướng dẫn thực hiện Quyết định của Thủ tướng, Bộ lại tiếp tục đưa ra những kế hoạch "thấy trước" không thể thực hiện được.

Việt Phong - Nguyễn Thuỳ