Nguy cơ dịch cúm gia cầm trong mùa nước nổi
Các Website khác - 07/11/2005
Đối với vùng sông nước như ĐBSCL, việc phòng chống cúm gia cầm gặp khó khăn hơn rất nhiều. Hơn nữa việc thiếu vắc-xin và kinh phí cũng đang là cản trở đối với các cán bộ thú y nơi đây.
Nuôi vịt chạy đồng - nguy cơ phát tán dịch cúm gia cầm trên diện rộng

Phức tạp nhất, khó khăn nhất đối với công tác phòng chống cúm gia cầm tại đồng bằng sông Cửu Long là ngăn ngừa lây lan dịch cúm từ đàn vịt. Hầu hết các cơ sở nuôi vịt đều tận dụng mặt nước sông kênh thông thoáng làm nơi chăn thả, các hộ dân thì thường nuôi vịt chạy đồng từ địa phương này sang địa phương khác để tận dụng nguồn thức vương vãi trên đồng ruộng sau vụ thu hoạch lúa Hè Thu, vụ 3, cần thiết là bán luôn cả đàn vịt nếu có giá.

Tập quán nuôi thả vịt đàn ở ĐBSCL trở thành một mối lo trước nguy cơ bùng phát dịch cúm gia cầm hiện nay. Vào mùa nước nổi hiện nay, các đàn vịt “cơ động” di chuyển theo các sông kênh, không loại trừ khả năng đã bị lây nhiễm cúm H5N1 từ nơi này sang nơi khác, Chi cục thú y không cách nào kiểm soát nổi, càng khó kiểm dịch tại các khu vực mênh mông nước thuộc Tứ giác Long Xuyên, Tây sông Hậu và Đồng Tháp Mười, nhất là vùng giáp ranh biên giới Tây Nam.

Ông Đinh Công Thận, Chi cục trưởng Chi cục thú y tỉnh Kiên Giang thú nhận, không thể kiểm soát nguy cơ lây lan cúm gia cầm bởi tập quán nuôi vịt chạy đồng. Lực lượng cán bộ thú y vừa ít, lại phân bố khá mỏng, chưa nói đến thiếu thốn phương tiện kiểm tra cơ động trên sông nước.

Việc chi cục thú y kết hợp với lực lượng quản lý thị trường, trung tâm y tế dự phòng và Thanh tra giao thông cũng chỉ kiểm tra việc vận chuyển gia cầm ở các vị trí xung yếu trên trục lộ, sông, kênh, rất khó giám sát các đàn vịt lưu chuyển trong nội đồng.

Vấn đề đặt ra là không cấm nuôi vịt đàn, nhưng phải nuôi ở những khu vực cố định có bao lưới xung quanh, tiện lợi cho việc tiêm ngừa cúm gia cầm và tiêu độc xung quanh khu vực nuôi, không thể chấp nhận tình trạng nuôi vịt thả rong trên sông, kênh và đồng ruộng.

Làm theo cách này cũng giúp tránh nguy cơ lây lan cúm gia cầm trên nguồn nước, nhất là những khu vực đầu nguồn nước đổ. Chi cục thú y đề nghị các hộ dân không nuôi vịt trên sông, kênh, bởi nguy cơ lây nhiễm cúm gia cầm từ nơi khác tới, hoặc từ đây phát tán đi theo dòng nước.

Việc cách ly đàn vịt nuôi khỏi nguồn nước chảy là một trong những biện pháp cần kíp nhằm đối phó với dịch cúm gia cầm hiện nay, bởi vậy cần hướng dẫn cho các hộ nuôi vịt trên cạn, tận dụng những vũng nước, ao hồ xung quanh nhà và sát trùng nguồn nước và tiêu độc ngăn ngừa vi rút cúm.

Đến nay, toàn bộ 17 cơ sở ấp vịt trên địa bàn toàn tỉnh đã làm cam kết không ấp nở trong thời gian phòng ngừa dịch cúm, thế nhưng tình trạng ấp vịt lén lút thì không thể quản lý. Mới đây, Chi cục thú y hơn 3 ngàn con vịt được ấp trái phép. Nếu như không có sự tham gia của các Tổ nhân dân tự quản với vai trò chủ công phát hiện và ngăn chặn các hành vi ấp vịt trái phép và nuôi vịt thả đồng trong thời gian cao điểm phòng chống dịch cúm gia cầm thì mọi biện pháp ngăn chặn nguy cơ lây nhiễm vi rút cúm H5N1 theo đàn vịt chỉ mang tính đối phó.

Trước nguy cơ bùng phát đại dịch cúm gia cầm, Ban chỉ đạo phòng ngừa cúm gia cầm Kiên Giang tăng cường công tác kiểm tra vận chuyển gia cầm trên khâu lưu thông, kiểm tra giấy chứng nhận tiêm phòng cúm gia cầm và giấy chứng nhận kiểm dịch của các cơ sở nươi gia cầm thì mới được vận chuyển gia cầm.

Kế tiếp là việc giám sát các khu vực trọng yếu như ổ dịch cúm gia cầm cũ, nơi nuôi vịt đàn tập trung, kết hợp với các biện pháp hành chính bắt buộc như thu giữ và tiêu hủy các đàn vịt chạy đồng chưa được tiêm ngừa, cấm ấp nở vịt, cấm nuôi mới vịt tới 26-2-2006.

Tại các khu vực nhạy cảm có nguy cơ bùng phát dịch cúm gia cầm, nhất là khu vực gần biên giới, lực lượng thú y tiến hành tiêu độc và sát trùng xung quanh khu vực nuôi vịt mỗi tuần hai lần, những nơi khác thì mỗi tuần một lần.

Lực lượng thú y thường trực ở những nơi trọng yếu như lò mổ gia cầm, chợ gia cầm… còn chủ yếu là phát thuốc sát trùng và hướng dẫn cho hộ dân cách thức tiêu độc, nhằm bảo vệ đàn gia cầm một cách chu toàn nhất.

Ngày 7-11, tỉnh Kiên Giang ra quân tổng vệ sinh tiêu độc, tẩy uế, sát trùng các lò mổ, các điểm giết mổ gia cầm, các chợ mua bán gia cầm, các hố chôn gia cầm, các vùng ổ dịch cũ, các bến bãi tập trung gia cầm, hướng dẫn các hộ nuôi vịt cách thức tiêu độc.

Cung ứng không đủ và không kịp thời vắc-xin phòng cúm gia cầm?

Tỉnh Đồng Tháp và tỉnh Bạc Liêu sớm bùng phát dịch cúm gia cầm. Trong tháng 10-2005 vừa qua, nhiều đàn vịt 500-600 con của các hộ dân tại các địa phương này chết, xét nghiệm huyết thanh cho thấy đàn vịt bị nhiễm vi rút cúm H5N1. Bệnh viện Bạc Liêu tiếp nhận những ca bệnh với triệu chứng khó thở, chóng mặt và buồn nôn sau khi ăn thịt gia cầm.

Đến 4-11, Chi cục thú y Đồng Tháp mới chỉ hoàn thành việc tiêm phòng dịch cúm gia cầm cho 49 xã, phường/101 xã, phường được tiêm phòng trên tổng số 142 xã, phường toàn tỉnh. Tính đến 2-11, trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp, tiêm phòng đợt 1 cúm gia cầm trên gà mới đạt tỷ lệ 345/ tổng đàn, tiêm phòng trên vịt mới đạt tỷ lệ 30%/tổng đàn, tiêm phòng đợt 2 cúm gia cầm trên vịt thì mới chỉ đạt tỷ lệ khoảng 13%/tổng đàn so với số lượng khảo sát hồi tháng 8-2005 (hiện nay tổng đàn vịt của Đồng Tháp cao hơn thời điểm khảo sát tháng 8-2005 từ 3-3,4 triệu con).

Vẫn còn khá nhiều xã, phường tại tỉnh Đồng Tháp chưa tiêm phòng dứt điểm, hoặc chậm được tiêm phòng cúm gia cầm. Hôm chúng tôi có mặt tại chi cục thú y Đồng Tháp, ông Chi cục trưởng đang chạy vạy lo liệu bổ sung thêm vắc-xin phòng cúm gia cầm. Ông Nguyễn Thanh Hưởng, Chi cục phó Chi cục thú y Đồng Tháp cho biết do vắc-xin phòng cúm gia cầm quá thiếu nên chi cục thú y thực hiện việc tiêm phòng cuốn chiếu, dứt điểm cho các xã, phường trên các địa bàn có nguy cơ cao về lây nhiễm cúm gia cầm trước, kết hợp với tiêu độc và khử trùng.

Hiện nay, Chi cục thú y Đồng Tháp còn thiếu cho cả hai đợt tiêm phòng cúm gia cầm với số lượng hơn 12 triệu vắc-xin, trong đó thiếu 11.858.348 vắc-xin H5N1. Chủ yếu do các địa phương không tổng hợp đầy đủ tổng đàn gia cầm, còn bỏ sót nhiều; lý do khác là các hộ dân vẫn lét lút ấp nở mới gia cầm, nhất là nuôi vịt trong mùa nước nổi nhằm tận dụng mặt nước và nguồn thức ăn tự nhiên; tình trạng nuôi vịt chạy đồng từ các tỉnh lân cận tới Đồng Tháp đã làm cho đàn vịt tại đây tăng đột biến khiến số lượng vắc-xin đăng ký chênh lệch cao với thực tế tiêm chủng, việc cung ứng vắc-xin tiêm chủng gia cầm thiếu hụt trầm trọng và luôn bị động.

Việc thống kê báo cáo số liệu đàn vịt trong diện tiêm phòng cúm H5N1 tại Đồng Tháp có sự chênh lệch cao, con số thống kê hồi giữa tháng 9-2005 là 3.133.349 con, con số thống kê tổng hợp hiện nay là 6.566.674 con, bởi vậy việc dự trù số lượng vắc-xin tiêm ngừa cúm H5N1 không thấm đâu vào đâu, trong lúc nguy cơ về đại dịch cúm gia cầm đang tới gần. Nguồn vắc-xin cung ứng không đủ và không kịp thời cho công tác triển khai tiêm phòng cúm gia cầm đại trà trên toàn tỉnh là một khó khăn lớn nhất hiện nay tại Đồng Tháp.

Hầu hết các tỉnh, thành khác tại ĐBSCL, nhất là các tỉnh giáp biên giới Tây Nam có nguy cơ lây nhiễm cúm gia cầm cao như Kiên Giang, An Giang đều trong tình trạng thiếu vắc-xin tiêm chủng cho đàn vịt, việc bổ sung số lượng vắc-xin phòng cúm gia cầm rất chậm.

Đặc thù kênh, rạch tại ĐBSCL, việc vận chuyển, mua bán gia súc, gia cầm chủ yếu trên ghe, xuồng, việc di tán đàn vịt theo nước chảy từ địa phương này qua địa phương khác, trong lúc các chốt kiểm dịch của chi cục thú y chủ yếu theo trục lo, mặt khác sự phối hợp với các lực lượng kiểm tra phương tiện vận tải thủy hết sức chậm trễ và thiếu sự linh hoạt.

Khó khăn khách quan là phần lớn hộ dân nuôi vịt đàn theo kiểu nhỏ lẻ và phân tán trên địa bàn rộng, sâu trong nội đồng và trong kênh rạch nên việc tiêm phòng cúm gia cầm trong mùa mưa lũ hết sức khó khăn. Định mức tiêm phòng 100đ/con gia cầm quá thấp, không đủ chi phí đi lại và ăn uống cho tổ tiêm phòng; chi phí bồi dưỡng thấp và không đủ chi phí đi lại nên những người tường tận địa bàn thiếu sự cộng tác với lực lượng thú y, không dẫn hết các điểm nuôi vịt đàn trên địa bàn mà chỉ loanh quanh thị trấn. Đội ngũ cán bộ thú y cơ sở chưa có chế độ bồi dưỡng tiêm phòng nên tham gia thiếu sự nhiệt tình. Về chủ quan, nhiều trưởng ấp không nắm hết các hộ chăn nuôi gia cầm trên địa bàn ấp

Phản ứng nhanh trước nguy cơ lây lan cúm gia cầm

Đầu tháng 11-2005, tại các chợ nông thôn, thậm chí tại chợ trung tâm thị xã, thành phố, không ít nông dân vẫn lén bán gia cầm chưa qua kiểm dịch, gia cầm được nguỵ trang trong các giỏ bàng. Đối phó với tình hình này, phần lớn các huyện, thị thành lập đoàn kiểm tra liên ngành gồm công an, quản lý thị trường, y tế, thú y trực cả ngày đêm tại các chợ trung tâm không để gia cầm chưa qua kiểm nghiệm có cơ hội bày bán. Đến nay, tình trạng lén lút bán gia cầm của các hộ dân lẻ đã giảm thiểu đáng kể.

Tỉnh Đồng Tháp và tỉnh Vĩnh Long đều đã thiết lập đường dây nóng để nhận tin báo khẩn cấp để xử lý kịp thời những thông tin liên quan tới dịch cúm gia cầm tại các địa phương thông qua số điện thoại thường trực của Chi cục thú y và trạm thú y của các huyện, thị trên địa bàn tỉnh. Đây là một việc làm cần thiết, thể hiện trách nhiệm với lợi ích cộng đồng trước tình hình cúm gia cầm hiện nay.

Các tỉnh ĐBSCL khá quyết liệt trong việc thực hiện tiêu hủy ngay đối với những đàn gia cầm không có giấy chứng nhận tiêm phòng vắc-xin cúm gia cầm. Vào khoảng trung tuần tháng 11-2005, các tỉnh ĐBSCL đồng loạt tiêu độc và sát trùng tất cả các khu vực có liên quan đến chăn nuôi, mua bán và giết mổ gia cầm, nhất là các ổ dịch gia cầm trước đây.

Từ khi phát sinh dịch cúm gia cầm, UBND tỉnh An Giang ra quyết định cấm các hộ dân chăn thả vịt chạy đồng, kể cả trong mùa nước nổi, nhằm hạn chế nguy cơ phát tán mầm bệnh cúm H5N1 trên diện rộng; cương quyết tiêu hủy toàn bộ đàn vịt nuôi chạy đồng nếu vi phạm lệnh cấm trên; các hộ dân chỉ được nuôi vịt tập trung với điểm nuôi cố định, không nuôi vịt trên dòng chảy sông kênh.

Ban chỉ đạo tiêm vắc-xin phòng dịch cúm gia cầm các tỉnh Kiên Giang, An Giang, Đồng Tháp, Bạc Liêu…kiến nghị Trung ương cấp đủ và kịp thời lượng vắc-xin ngừa cúm gia cầm theo yêu cầu của địa phương.

Cho đến hết ngày 10-11, Chi cục thú y các tỉnh ĐBSCL đã xây dựng xong các văn bản trình UBND tỉnh phê duyệt kế hoạch hành động khẩn cấp khi xảy ra dịch cúm gia cầm H5N1 và đại dịch cúm ở người.

LƯU QUỐC THẮNG