Tiểu đường, nguy cơ lớn với người mắc bệnh
Các Website khác - 11/11/2005
Bệnh tiểu đường đang gây thiệt hại lớn về kinh tế - xã hội. Theo số liệu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), số bệnh nhân tiểu đường ở châu Á hiện là 90 triệu, chiếm 80% số bệnh tiểu đường của thế giới.
WHO dự báo trong 10 năm nữa, số người bệnh tiểu đường ở châu Á sẽ tăng lên 200 triệu, hậu quả làm 75% người bệnh chết vì bệnh tim và 25% còn lại chết vì bệnh thận. Việt Nam không nằm ngoài nguy cơ đó.

Tiểu đường là một hội chứng có đặc tính biểu hiện bằng tăng đường máu, do hậu quả của việc mất hoàn toàn insulin hoặc do có liên quan đến sự suy yếu trong bài tiết và hoạt động của insulin.

Tiểu đường có hai dạng chính. Tiểu đường type 1 (còn gọi là tiểu đường phụ thuộc insulin) do tụy tạng không tiết insulin, phần lớn xảy ra ở trẻ em và người trẻ tuổi. Nhóm này chiếm khoảng 5-10% tổng số bệnh nhân tiểu đường.

Những triệu chứng điển hình của bệnh tiểu đường type 1 là tiểu nhiều, ăn nhiều, uống nhiều. Tiểu đường type 2 (Tiểu đường không phụ thuộc insulin) do tiết giảm insulin, thường gặp ở lứa tuổi trên 40 nhưng gần đây xuất hiện ngày càng nhiều ở lứa tuổi 30, thậm chí cả lứa tuổi thanh, thiếu niên. Tiểu đường type 2 chiếm khoảng 90-95% trong tổng số bệnh nhân tiểu đường. Bệnh nhân type 2 diễn tiến âm ỉ và thường chỉ được phát hiện bởi các triệu chứng của biến chứng, hoặc được tình cờ phát hiện khi đi xét nghiệm máu trước khi mổ hoặc khi có biến chứng như nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não, khi bị nhiễm trùng da kéo dài.

Những dấu hiệu để chẩn đoán người mắc bệnh tiểu đường là tuổi trên 30, thể trạng gầy, sút cân nhanh chóng. Để xác định chính xác bệnh cần làm các xét nghiệm đường máu. Trong trường hợp chẩn đoán sớm bệnh nhân phải làm các nghiệm pháp tăng đường máu.

Ba tiêu chí để chẩn đoán bệnh gồm: đường huyết tương lúc đói (tối thiểu là 8 giờ sau khi ăn >7mmol/l; đường huyết tương giờ thứ hai sau nghiệm pháp tăng đường máu >11,1mmol/l; đường huyết tương thời điểm bất kỳ ở >11,1mmol/l nhưng kèm theo các triệu chứng uống nhiều, tiểu nhiều và gầy sút).

Tiểu đường dễ gây các biến chứng bao gồm biến chứng cấp tính như: hạ đường huyết; hôn mê do tăng đường máu, hay hôn mê tăng áp lực thẩm thấu. Những biến chứng này xảy ra đột ngột, diễn biến nhanh, triệu chứng lâm sàng đa dạng, thường đe dọa đến tính mạng của người bệnh nếu không được cấp cứu kịp thời. Biến chứng mãn tính như tổn thương các mạch máu lớn, gây bệnh tim mạch, hoại tử chi, tổn thương mạch máu nhỏ gây mù lòa, bệnh lý cầu thận, hủy hoại các dây thần kinh, giảm khả năng chống lại các bệnh nhiễm trùng. Đây là những biến chứng xảy ra liên tục và âm ỉ nên không dễ nhận ra, thường khi phát hiện được thì đã ở giai đoạn muộn. Song biến chứng xuất hiện sớm hay muộn còn phụ thuộc vào type. Thí dụ như biến chứng mạch máu nhỏ thường xảy ra ở bệnh nhân tiểu đường type 1 sau 5 năm mắc bệnh nhưng lại có ngay từ khi bệnh mới được chẩn đoán ở người bệnh tiểu đường type 2. Tuy không thể tránh được các biến chứng nhưng thầy thuốc chuyên khoa vẫn có thể làm chậm sự tiến triển và mức độ trầm trọng của bệnh bằng cách quản lý tốt bệnh nhân.

Ngày nay tiểu đường type 2 có thể phòng ngừa được. Nhiều nghiên cứu cho thấy nếu bệnh được phát hiện từ khi còn là yếu tố nguy cơ thì có thể sử dụng chế độ ăn, chế độ luyện tập làm giảm một cách đáng kể tỷ lệ người mắc bệnh. Các yếu tố nguy cơ là: thừa cân hoặc béo phì; tăng huyết áp vô căn, trong gia đình có người mắc bệnh tiểu đường ở thế hệ 1. Các đối tượng có nguy cơ cao gồm người từ 45 tuổi trở lên, người được chẩn đoán có rối loạn chuyển hóa lipit, rối loạn đường máu lúc đói hay rối loạn dung nạp glucose và những người có lối sống ít vận động.

Mỗi năm, nhân Ngày Đái tháo đường thế giới, người ta lại lựa chọn một chủ đề hành động nhằm kêu gọi cộng đồng hãy quan tâm đến căn bệnh này, có những hiểu biết cần thiết để phòng chống nó. Năm nay, chủ đề được mang tên "Hãy hành động vì bàn chân của người đái tháo đường", bởi ngày nay, với những tiến bộ của y học nhưng trên thế giới cứ 30 giây lại có một người bị cắt cụt chân vì căn bệnh này. Hiện nay chưa có phương pháp điều trị triệt để bệnh tiểu đường song chúng ta có thể hoàn toàn chủ động tránh bệnh bằng chế độ ăn, tập thể dục đều đặn kết hợp với việc uống thuốc theo chỉ dẫn của bác sĩ.

Mười điều cần nhớ

1- Giữ mức độ đường trong máu gần trung bình bằng cách cân bằng dinh dưỡng, năng lượng tiêu thụ, vận động cơ thể và dùng thuốc.

2- Đo đường ở máu mỗi ngày theo lịch trình, nhất là trước khi đi ngủ, vì ban đêm đường có thể xuống thấp và gây ra biến chứng trầm trọng. Nếu mức đường đo trước khi ngủ thấp hay gần bình thường thì nên ăn một chút. Có thể đo đường bằng que giấy có thuốc thử hoặc máy đo tự động.

3- Nếu phải dùng insulin, khi ra ngoài nên mang sẵn một ống tiêm cùng loại insulin đang dùng, phòng khi cần đến. Mang một bảng tên có ghi rõ bệnh, loại thuốc đang dùng để phòng khi bất tỉnh thì được cấp cứu.

4- Cẩn thận trong việc ăn uống, bớt chất béo bão hòa, giới hạn muối, nhiều chất xơ. Chia thực phẩm trong ngày ra nhiều bữa ăn nhỏ để tránh đường xuống quá thấp, nhất là khi đang chữa bằng insulin. Luôn luôn có bên cạnh một món ăn có đường như một viên kẹo, một chút nước ngọt, hoa quả.

5- Vận động cơ thể hằng ngày để điều hòa đường trong máu, làm giảm cholesterol, giảm nguy cơ bệnh tim và làm cơ thể thấy khỏe hơn.

6- Giới hạn dùng rượu vì rượu làm giảm đường thoát ra từ gan, làm đường trong máu xuống thấp. Khi ở trong tình trạng này, cần được cho dùng ngay một chút thực phẩm có đường như một cốc nước trái cây hay một viên kẹo...

7- Nắm được các dấu hiệu của chứng đường xuống thấp như tự nhiên thấy mệt mỏi, nói khó khăn, cử động chân tay không chính xác, mất định hướng, gắt gỏng, âu lo, đổ mồ hôi, nhức đầu, đói bụng, muốn xỉu. Chia sẻ hiểu biết này với người xung quanh phòng khi cần sự giúp đỡ.

8- Tránh những căng thẳng vì căng thẳng có thể tăng hoặc giảm quá độ đường trong máu.

9- Giữ chân khô, sạch, ấm. Cẩn thận khi cắt móng chân tránh cắt vào da. Đi giày vừa khít, giày cũ tốt hơn giày mới vì cứng dễ cắt vào da.

10- Khi lái xe cần đề phòng trường hợp đường xuống bất thường, gây ra tai nạn.


Theo Hà Nội mới