Từ bài học lịch sử cúm gà lây sang người
Các Website khác - 12/11/2005
Trong thế kỷ 20 có ba đại dịch cúm trên người và số tử vong là hàng chục triệu người. Hai vụ dịch vào các năm 1757 - 1758, 1968 - 1969 là do virus hỗn hợp gen cúm gia cầm (loài có lông vũ) và cúm người, và kể cả đại dịch lớn nhất năm 1918 - 1919, cũng có thể là nguồn gốc bệnh cúm từ gia cầm.

Sự lai tạo giữa cúm gà H5N1 và cúm người đột biến H hay N trên người sẽ xảy ra và tạo ra phụ chủng cúm người mới hoàn toàn, vì vậy một đại dịch cúm nguồn gốc cúm gia cầm sẽ xảy ra khi trải qua sáu giai đoạn. Có nhà khoa học cho rằng lợn cũng đóng vai trò trong tạo ra chủng cúm người mới, khi cúm gà H5N1 và cúm người cùng có trên lợn.

Việt Nam có khả năng xảy ra đại dịch?

Hiện nay, nước ta đang vào mùa đông và số người hắt hơi sổ mũi, đau đầu khá nhiều. Có thể do virus corona thường gây cảm lạnh, nhưng cũng có thể là cúm người và các virus đường hô hấp khác. Tại các ổ dịch cúm gà, một phụ chủng cúm người hoàn toàn mới (có thể là H mới hay N) có thể sinh ra như toàn thế giới đang lo ngại. Thế giới đánh giá và chúng ta cũng đánh giá là Việt Nam đang ở giai đoạn giả định là giai đoạn ba, có nghĩa là đã có phụ chủng cúm người mới, nhưng chưa thích nghi cao để lây từ người sang người, hay chỉ là hãn hữu lây người sang người khi tiếp xúc quá chặt chẽ. Nhưng đến nay, Bộ Y tế chưa phát hiện và thông báo một trường hợp cúm gia cầm nào lây từ người sang người.

Có thể ngăn chặn được cúm gia cầm không?

Có thể được và ít nhất là hạn chế không để cúm gia cầm thành dịch lớn quốc gia.

Quyết tâm của Ðảng và Chính phủ là rất lớn; các phương tiện thông tin đại chúng đã đưa nhiều thông tin rất giá trị. Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các phó thủ tướng và nhiều bộ trưởng đã đi kiểm tra các địa phương.

Là người hoạt động lâu năm trong ngành y tế và có tiếp xúc các bệnh truyền nhiễm (gần 50 năm), tôi xin có một số đề xuất sau đây góp vào công việc hết sức quan trọng này:

1- Phải dập càng nhanh càng tốt các điểm có cúm gia cầm mới phát sinh và giám sát chặt chẽ các ổ dịch gia cầm đã ổn định, không để người mắc cúm gia cầm là trọng điểm ưu tiên số một.

Cái khó là giữa quyết tâm của Ðảng và Chính phủ còn có khoảng cách khá lớn với nhận thức của người dân về nguy cơ này. Kiến thức về cúm gia cầm là quan trọng, nhưng việc đền bù cho người nuôi gia cầm cũng là một vấn đề lớn và mức tính đền bù sao cho thỏa đáng. Nhưng, nếu thiếu kiên quyết để dịch xảy ra thì chẳng có giá nào tính được, kéo theo thiệt hại về kinh tế, du lịch và ngưng trệ giao dịch, đầu tư, thương mại là vô kể.

2- Trọng điểm tiêu độc khử trùng nhằm vào đâu?

Phải chú ý đặc biệt đến phân gà vịt, vì H5N1 chủ yếu là ở phân gia cầm và nước bọt. Cần dọn sạch phân bằng mọi cách, khử bằng vôi bột sống và phun khử trùng không khí chung quanh chuồng trại. Tôi quan sát một số nơi thấy chưa chú ý khử trùng phân gà đúng mức; chuyên môn gọi là chọn ưu tiên khử trùng không gian ô nhiễm. Ðổ phân vịt xuống kênh rạch như một số địa phương ở đồng bằng sông Cửu Long là việc làm tối kỵ.

3- Qua điều tra những người mắc bệnh cúm gia cầm cho thấy họ đều trực tiếp giết mổ hay ăn tiết canh, chăn nuôi gia cầm trực tiếp. Không giết mổ gia cầm và cố gắng giết mổ tập trung là rất đúng và phải cố gắng hơn nữa, vì khi giết mổ gia cầm thì khả năng lây nhiễm sang người cao nhất, đặc biệt là vùng đang có dịch gia cầm, vì ngay trong cơ thể gia cầm khỏe, có thể đã có virus H5N1. Không ăn thịt gia cầm là tốt nhất, còn nếu khi giết mổ gia cầm; phải bảo hộ tốt, đi găng, mang khẩu trang và chú ý hủy bỏ đầu gà, vì có tuyến nước bọt; tiêu phân gà và hủy lòng gà.

Kiểm soát buôn bán gà vịt và tạo chợ trao đổi buôn bán là rất đúng, nhưng phải tuyên truyền cho dân hiểu vì sao chính quyền phải làm như vậy? Bên cạnh đó, cần quan tâm hỗ trợ, tạo nghề, chăm lo cuộc sống cho người chăn nuôi gia cầm. Nhà nước cần đầu tư thích đáng cho công tác này và kêu gọi các tổ chức, đoàn thể tham gia tuyên truyền, vận động giúp đỡ nhân dân thực hiện chính sách của Nhà nước về phòng, chống cúm gia cầm.

4- Chúng ta rất mừng và tự hào có vắc-xin H5N1 Việt Nam, đang ở giai đoạn thử trên người và sẽ đưa vào sử dụng khi có phép của Bộ Y tế và được Tổ chức Y tế thế giới kiểm tra, công nhận. Nhưng sẽ thành công hơn khi sớm tiêm vắc-xin cho nhân dân nơi có dịch gia cầm; giảm hẳn người mắc cúm gia cầm cũng là một bước rất quan trọng.

Tiêm chủng cho gia cầm chủng H5N1 là biện pháp gốc để dập dịch cúm gà H5N1, để ngăn chặn đại dịch từ gốc. Tuy có hơi muộn, nhưng đây là biện pháp rất căn bản và hết sức đúng đắn; phải tập trung làm mạnh và phải bao phủ 100% số gia cầm nơi có dịch ổn định và 80% số gia cầm nơi không có dịch, mới có hiệu quả ngăn dịch gia cầm do cúm H5N1.

GS PHẠM SONG
Nguyên Bộ trưởng Y tế