Thận trọng khi dùng gentamicin
Các Website khác - 10/03/2006
Gentamicin là loại thuốc rẻ, hiệu quả cao và được sử dụng khá rộng rãi. Tuy nhiên, kháng sinh này có độc tính trên thận nên cần cẩn trọng khi điều trị.
Gentamicin là một kháng sinh thuộc nhóm aminoglycosid, hoạt phổ rộng, có tác dụng mạnh với phần lớn các vi khuẩn gram âm (-)và gram dương kể cả tụ cầu khẩn...

Gentamicin là một kháng sinh được phát hiện và đưa vào điều trị từ năm 1964. Cơ chế tác dụng là ức chế tổng hợp protein vi khuẩn ở mức ribosom (hoạt động tích cực trong quá trình tổng hợp protein. Rất quan trọng trong việc xây dựng các mạch polypeptit trong quá trình dịch mã). Làm sai lệch mã di truyền, gây tổng hợp và tích lũy những polypeptit sai lạc, làm rối loạn sự tổng hợp protein của vi khuẩn.

Do đặc tính không thấm qua ống tiêu hóa cho nên gentamicin không có dạng thuốc uống mà chỉ bào chế dạng thuốc tiêm, với thuốc chứa hàm lượng lọ thuốc bột 40mg hoặc 80mg, và ống tiêm 1-2ml dung dịch 4%. Thuốc được dùng để tiêm bắp, hoặc tiêm tĩnh mạch (nếu không thể tiêm bắp).

Gentamicin thường được chỉ định trong các nhiễm khuẩn ở phế quản - phổi, ngoài da, loét giác mạc do trực khuẩn mủ xanh, nhiễm khuẩn huyết. Chủ yếu nhiễm khuẩn thận và đường niệu. Song, khi dùng gentamicin cần phải thận trọng, vì nó có một số độc tính đáng ngại, nồng độ gây độc và nồng độ điều trị khá gần nhau, nên cần đặc biệt chú ý về liều lượng.

Gentamicin là kháng sinh phân bổ nhiều trong pha nước, bởi vậy các bệnh nhân đang sử dụng thuốc này cần phải được cung cấp nước đầy đủ trong thời gian điều trị, ít nhất cũng phải 1,5l/ngày, và tránh phối hợp với thuốc lợi tiểu mạnh. Các trường hợp tiêu chảy mất nước, hoặc mất nhiều máu do chấn thương, sau phẫu thuật, không nên sử dụng gentamicin để tránh nguy cơ gây độc của thuốc.

Có nhiều thầy thuốc, nhất là y tế tư nhân thường dùng gentamicin phối hợp với 1-2 kháng sinh khác như penicillin, ampicillin, amoxicillin... để tăng hiệu quả điều trị. Nếu phối hợp cần phải ghi rõ vào y bạ hoặc đơn thuốc là phải dùng bơm tiêm riêng để tránh tương kỵ.

Gentamicin có độc tính trên thận. Người có chức năng thận bình thường nhưng dùng liều cao hoặc kéo dài thì gentamicin tích lũy gây nhiễm độc tiềm tàng. Người vốn có chức năng thận suy giảm thì nguy cơ bị nhiễm độc càng cạo do sự tích lũy gentamicin mạnh hơn. Dùng gentamicin cần theo dõi và kiểm tra thường xuyên, nếu suy thận thì thật cần thiết mới dùng, và điều chỉnh liều tùy theo độ thanh thải creatinin. Tránh phối hợp gentamicin với bất kỳ thuốc nào có độc tính với thận. Với các kháng sinh nhóm betalactamin cần phải thận trọng, vì cả hai nhóm thuốc kháng sinh này đều có độc tính trên thận, đặc biệt khi phối hợp với các cephalosporin thì nguy cơ này càng cao.

Gentamicin cũng có độc tính với thần kinh, đặc biệt là dây thần kinh số 8 - gây độc với tai vừa ở ốc tiền đình, vừa ở thính giác làm giảm thính lực, ù tai, nặng hơn nũa thì gây điếc. Điều này có thể xảy ra ở người bình thường được điều trị với liều cao, hoặc kéo dài. Ở người suy giảm chức năng thận thì càng dễ bị hơn do gentamicin bị tích lũy nhiều. Tác dụng độc với thính giác gây điếc là không hồi phục. Do đó không dùng gentamicin liều cao và kéo dài, lặp đi lặp lại, nhất là với người cao tuổi. Nếu thấy chớm có dấu hiệu nói trên phải ngừng thuốc ngay và chuyển sang dùng thuốc khác.

Việc Sử dụng gentamicin có một vài điều không thuận lợi. Ở các phòng mạch tư điều trị ngoại trú, y tế tuyến cơ sở khó có điều kiện tuân thủ những quy định về dùng gentamicin, đã có những tai biến xảy ra. Gentamicin là loại thuốc tốt nhưng cần dùng đúng lúc cần thiết, tránh lạm dụng. Theo Ban tư vấn dùng kháng sinh và khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới không nên sử dụng ưu tiên gentamicin cho các nhiễm khuẩn hô hấp, vì có thể dùng các kháng sinh khác thuộc nhóm betalactamin ít độc hơn. Trong trường hợp viêm phổi nặng, nếu cần thiết phải dùng tới gentamicin thì cần phải cân nhắc kỹ lưỡng hiệu quả điều trị và tai biến. Nếu là tuyến cơ sở thì nên chuyển lên tuyến trên, ở đó nếu phải dùng gentamicin thì họ có điều kiện dùng và theo dõi, bảo đảm an toàn cho người bệnh hơn.

Theo Theo Sức khỏe đời sống