Ông Tráng A Pao. Ảnh: N.T.

Trao đổi với VnExpress, Chủ tịch Hội đồng dân tộc Tráng A Pao nhận xét, chương trình 135 (đầu tư cho các xã đặc biệt khó khăn, miền núi, vùng xa), giai đoạn 2006-2010 đang vấp phải một lực cản, đó là tâm lý ỷ lại vào nhà nước. Hiện có 400 xã đủ điều kiện ra khỏi chương trình, nhưng cứ nhận mình là khó khăn.

- Xin ông nói rõ hơn về tâm lý ỷ lại này?

- Trước khi thực hiện 135 (1998), chỉ có 1.700 xã đặc biệt khó khăn, nhưng mỗi năm lại bổ sung nên đến giờ là 2.410 xã. Theo dự kiến của Ủy ban dân tộc báo cáo với Chính phủ, sau 7 năm thực hiện chương trình 135, khoảng 850 xã ra khỏi diện đặc biệt khó khăn, đến nay mới có 319 xã tự nguyện ra. Thực tế có nhiều xã đủ tiêu chuẩn ra khỏi khó khăn, nhưng vì quen được bao cấp nên không muốn ra. Nếu ra hằng năm mất 500 triệu đồng mỗi xã, họ rất tiếc.

- Xã không chịu ra khỏi chương trình 135, vậy cơ quan quản lý có biện pháp nào để xử lý?

- Khắc phục tư tưởng ỷ lại không thể trong chốc lát, 5-10 năm tới có khi vẫn còn tồn tại tâm lý này. Muốn giải quyết được thì bản thân lãnh đạo xã phải có trình độ để nhận thức, và phải tuyên truyền quyết liệt. Biện pháp cưỡng chế có khi cũng không nên, chỉ nên cắt vốn đầu tư thôi.

- Chúng tôi đánh giá chương trình 135 đầu tư có hiệu quả, theo 5 dự án thành phần. Trong đó, hiệu quả nhất là xây dựng cơ sở hạ tầng (điện, đường, trường, trạm, thuỷ lợi). Tuy nhiên, do địa hình chia cắt, bão lũ thường xuyên xảy ra; do vốn đầu tư của ta có hạn, lại phân tán cho các ngành; do đầu tư không đồng bộ, còn chắp vá nên chất lượng nhiều công tình không đảm bảo, hiệu quả đầu tư kém. Tỷ lệ hộ nghèo ở các xã này vẫn rất cao, theo báo cáo của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, vùng Tây Bắc tỷ lệ nghèo là 60%, vùng Tây Nguyên trên 50%.

- Ngoài lý do đầu tư, ông chưa đề cập đến nguyên nhân từ trình độ quản lý của cán bộ địa phương?

- Đúng là trình độ cán bộ của cơ sở còn bất cập. Theo quy định của chương trình, phải giao cho xã làm chủ đầu tư, nhưng hầu hết không làm được vì cán bộ xã trình độ thấp quá. Ý thức bảo quản công trình của nhân dân còn kém.

Qua khảo sát, 97% cán bộ không được đào tạo về quản lý, trình độ văn hoá chỉ cấp 1-2. Hiện chỉ có Tuyên Quang cán bộ xã có trình độ ĐH nên triển khai tốt các dự án. Nhằm gỡ thế bí về quản lý, chúng tôi đã kiến nghị giao cho UBND tỉnh. Tỉnh căn cứ vào tình hình thực tế để phân cấp quản lý cho phù hợp.

- Trong giai đoạn 2006-2010, chương trình hậu 135 có gì cải tiến khác?

- Sắp tới, hậu 135 sẽ tập trung đầu tư vào 4 lĩnh vực: sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng, đào tạo nhân lực và dịch vụ. Phương thức đầu tư sẽ không dàn trải mỗi xã 400-500 triệu như trước đây mà xã nào khó khăn nhiều sẽ đầu tư nhiều. Sẽ có nhiều người dân được hưởng lợi từ chương trình này hơn bởi việc đầu tư sẽ xuống tới tận thôn bản, chứ không dừng lại ở trung tâm xã như giai đoạn trước. Tổng vốn đầu tư cho chương trình này dự kiến sẽ là 12.000 tỷ đồng.

Như Trang thực hiện