Ông Nguyễn Đình Hương. Ảnh: N.T.

Ngày 28-29/9, Chính phủ sẽ họp bàn về đề án học phí mới. Việc tăng mức đóng góp gần như đã được quyết định, vấn đề còn lại là tăng bao nhiêu, ở ngành học nào và chi phí tăng thêm sẽ được đầu tư ra sao? VnExpress đã phỏng vấn Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa giáo dục thanh thiếu niên QH Nguyễn Đình Hương.

- Theo quan điểm của ông, tại thời điểm hiện nay, mức tăng nên là bao nhiêu thì hợp lý?

- Khung học phí chỉ nên áp dụng trong vòng 5 năm, không nên áp dụng quá dài. Mức học phí hiện nay (áp dụng từ năm 1998) đã không còn phù hợp, và phải thừa nhận, cần phải tăng học phí để đảm bảo chất lượng đào tạo. Tất nhiên, khi học phí tăng sẽ vấp phải hiệu ứng xã hội. Ví dụ như xăng dầu tăng giá vừa qua, người dân cũng kêu nhưng sau đó chấp nhận, chia sẻ gánh nặng với nhà nước.

Đề án tăng học phí đang được bàn và có nhiều ý kiến khác nhau. Ví dụ mức trần học phí khối ĐH, có ý kiến đề nghị tăng lên 250.000 đồng/tháng, những cũng ý kiến là nên tăng bằng mức lương tối thiểu 350.000 đồng/tháng. Rất khó để nói học phí thu bao nhiêu thì vừa. Mức chuẩn chính là mức phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước và được người dân chấp nhận, không nên quá cao so với mức hiện hành.

- Chi phí đào tạo của các ngành học hiện không đồng đều, vấn đề này nên được tính đến như thế nào trong đề án?

- Đề án học phí mới phải tính đến chuyên ngành đào tạo, ngành nào chi phí lớn thì tăng nhiều, ngành nào chi phí ít hơn thì tăng vừa phải. Hiện nay, chi phí đào tạo cử nhân khối kỹ thuật, y khoa lớn hơn so với các cử nhân khối xã hội, kinh tế. Nếu tăng học phí theo hướng "cào bằng" là không hợp lý.

Ở đây tôi cũng muốn đề cập đến vấn đề thương hiệu của mỗi trường. Nếu trường cơ sở vật chất kém, giáo viên chất lượng chưa cao, sinh viên ra trường thất nghiệp thì rõ ràng không thể đòi mức học phí ngang với các trường chất lượng cao. Học phí tăng, thì chất lượng đào tạo cũng phải tăng.

- Những gia đình có thu nhập thấp đang rất lo ngại việc tăng học phí sẽ làm giảm cơ hội đi học của con em mình. Ông nghĩ sao về vấn đề này?

- Mục tiêu của việc tăng học phí là tận thu, huy động nguồn lực của những gia đình có điều kiện, lấy một phần nguồn thu đó cấp học bổng, trợ cấp cho sinh viên nghèo. Vì vậy, bên cạnh việc nâng học phí sẽ mở rộng diện và mức được miễn giảm học phí, hưởng học bổng với sinh viên nghèo, đối tượng chính sách.

Theo quan điểm của tôi, Ban soạn thảo nên căn cứ vào mức lương tốt thiểu để xác định mức học bổng, có thể bằng 80-100% mức lương tối thiểu. Học bổng sẽ có nhiều loại: toàn phần, bán toàn phần... Sinh viên được nhận học bổng toàn phần sau khi đóng học phí phải còn 1 khoản tiền để trang trải sinh hoạt.

- Nhiều ý kiến cho rằng, để tăng kinh phí phục vụ đào tạo có nhiều cách, không nhất thiết phải tăng học phí. Một số ĐH quốc tế hướng sinh viên vào các hoạt động nghiên cứu khoa học, kiếm tiền để bù đắp vào học phí. Ông nghĩ thế nào?

Hiện nay các trường ĐH, CĐ và THCN công lập đang thực hiện mức thu học phí theo Quyết định 70 của Thủ tướng ban hành năm 1998. Theo đó, mức thu một năm với hệ đại học: không quá 1,8 triệu đồng, hệ CĐ: không quá 1,5 triệu đồng; Hệ THCN: không quá 1,2 triệu đồng.

- Đúng là hiện nay, nguồn thu của các ĐH, CĐ nước ta trông chờ vào 2 nguồn chính là: ngân sách bao cấp và khoản phí đóng góp của sinh viên. Trong khi đó, tại nước ngoài các ĐH còn có nhiều nguồn khác như kết hợp với các doanh nghiệp, viện nghiên cứu... nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ.

Tôi đã có dịp đi một số nước và thấy, nhiều trường quỹ nghiên cứu khoa học còn gấp nhiều lần quỹ thu từ học phí. Thậm chí một số ĐH còn hoạt động như mô hình doanh nghiệp liên kết với các đơn vị sản xuất. Việc nghiên cứu khoa học ngoài vấn đề tạo kinh phí đào tạo còn có một tác dụng nữa là giúp sinh viên va chạm, có kiến thực thực tế, đây cũng chính là điểm yếu của giáo dục đại học VN.

- Vậy tại sao các ĐH của chúng ta không làm được điều đó?

- Ở đây có nguyên nhân là tư duy quản lý của lãnh đạo các trường còn hạn chế. Nhưng thực tế là cơ chế hiện nay của còn "bó chân bó tay" chưa tạo điều kiện cho các trường phát triển. Nếu các ĐH liên kết với cơ sở sản xuất thì nguồn kinh phí thu được, họ sẽ được hưởng bao nhiêu, được chi như thế nào?

Thực tế, một buổi giảng bài, thày cô có thể nhận được khoản tiền kha khá, nhưng nếu dành một buổi ấy để hướng dẫn các em nghiên cứu khoa học thì thày chỉ được một khoản thù lao rất nhỏ. Sự bất hợp lý này dẫn đến xu hướng thày cô "chạy sô" giảng dạy, lãng quên phần nghiên cứu khoa học.

- Tăng học phí là để nâng chất lượng đào tạo, theo ông, trước mắt nên đầu tư vào những khâu nào?

- Yếu nhất của chúng ta là mảng nghiên cứu khoa học. Cần phải dành một khoản kinh phí thích đáng để động viên thày cô, sinh viên. Như tôi đã nói, nếu nghiên cứu khoa học tốt các trường còn có thể bán "sản phẩm" ra thị trường hoặc liên kết với cơ sở sản xuất để tăng nguồn thu. Ngoài ra, cũng nên dành một khoản thích đáng để tăng lương cho người thày, đặc biệt là ở các vùng sâu, xa. Còn các khoản đầu tư xây dựng trường lớp, cơ sở vật chất, nên lấy ở nguồn khác, không nên sử dụng học phí.

Việt Anh thực hiện

Ý kiến của bạn: