Một ngân hàng có vốn điều lệ 270 tỷ đồng chỉ được phép mở tối đa 10 chi nhánh các loại. Nếu vượt "quota", từ nay cho tới tháng 6 năm sau, sẽ phải tăng thêm vốn điều lệ hoặc chuyển số chi nhánh thừa thành phòng giao dịch, trong trường hợp xấu nhất thì phải ngừng hoạt động.

Các ngân hàng muốn mở rộng mạng lưới để chiếm lĩnh thị phần.

Hướng dẫn thực hiện Quyết định 888 liên quan tới việc mở, thành lập và chấm dứt hoạt động sở giao dịch, chi nhánh, văn phòng đại diện, đơn vị sự nghiệp của ngân hàng thương mại do Ngân hàng Nhà nước ký ban hành hôm 14/10 đang gây xôn xao trong giới kinh doanh ngân hàng, nhất là những nhà băng có vốn điều lệ thấp (dưới 200 tỷ đồng) mà lại trót vung tay mở rộng mạng lưới.

Vụ trưởng Các ngân hàng (Ngân hàng Nhà nước) Kiều Hữu Dũng cho biết đây là lần đầu tiên đưa ra một công thức chung với những yêu cầu khắt khe, áp dụng cho việc lập chi nhánh hay phòng giao dịch của ngân hàng. Với Quyết định 888, ngân hàng phải bố trí ít nhất 20 tỷ đồng vốn để mở một chi nhánh mới. Số lượng chi nhánh được phép mở sẽ tính bằng vốn điều lệ của cả ngân hàng trừ đi vốn pháp định và chia cho 20 tỷ đồng. Theo quy định hiện hành, vốn pháp định của một ngân hàng đô thị ít nhất bằng 70 tỷ đồng.

Trong thời hạn một năm kể từ khi Quyết định 888 có hiệu lực, từng ngân hàng thương mại phải rà soát lại toàn bộ hệ thống và có kế hoạch điều chỉnh theo đúng quy định. Như vậy, nếu một ngân hàng có vốn điều lệ 270 tỷ đồng, “quota” cho họ là 10 chi nhánh. Nếu ngân hàng đó đã có 15 chi nhánh, thì đến 16/6/2006 (đúng 1 năm sau khi Quyết định 888 có hiệu lực), sẽ phải tăng vốn điều lệ thêm 100 tỷ đồng nữa, nếu không sẽ phải chọn một trong hai giải pháp còn lại để “xử lý” 5 chi nhánh vượt hạn mức.

Trao đổi với VnExpress, ông Dũng cho rằng, mục đích chính của Quyết định 888 là đưa ra những tiêu chí rõ ràng và chặt chẽ để “khuôn” ngân hàng hoạt động theo hướng an toàn hơn, lành mạnh hơn. “Mở rộng mạng lưới phải gắn với thực lực tài chính, phải đảm bảo các điều kiện về an toàn kho quỹ, hệ thống mạng... Nhưng trên thực tế, cùng với việc mở chi nhánh vượt quá năng lực vốn và khả năng điều hành, một số ngân hàng thương mại còn giao nhiều quyền quyết định cho các chi nhánh và có nguy cơ hình thành ngân hàng con trong chính một ngân hàng thương mại. Trong khi đó mô hình ngân hàng hiện đại trên thế giới là tập trung quyền về hội sở chính, nhằm đảm bảo an toàn hệ thống”.

Theo ông Dũng, 70% ngân hàng thương mại hiện đều đáp ứng tiêu chí mới về thành lập mạng lưới, số còn lại (chủ yếu là các đơn vị có vốn điều lệ dưới 200 tỷ đồng) đều vi phạm. Không ít trường hợp, lượng chi nhánh đã mở vượt 50%, thậm chí 70-80% so với quy định mới.

Nặng nề nhất trong số này phải kể tới “anh cả” Agribank. Với số vốn điều lệ 7.200 tỷ đồng, Agribank đang có trong tay một mạng lưới khổng lồ với hơn 1.650 chi nhánh cùng nhiều phòng giao dịch phủ khắp các huyện trên cả nước. Nếu cứ chiếu theo công thức mà Ngân hàng Nhà nước vừa đưa ra, nhà băng này phải có đủ lượng vốn trên 33.000 tỷ đồng. Số vốn điều lệ tăng thêm để duy trì mạng lưới như hiện nay vượt xa khả năng huy động của ngân hàng cũng như của ngân sách nhà nước.

Theo lý giải của Agribank, đối tượng khách hàng của đơn vị này đa phần là nông dân, vì vậy phải mở rộng mạng lưới xuống các huyện thậm chí các xã để tạo điều cho bà con tiếp cận nguồn vốn dễ dàng. Ông Kiều Hữu Dũng cho biết, Ngân hàng Nhà nước cũng đang cân nhắc điều này và đề nghị Agribank đưa ra phương án xử lý để làm sao vừa đảm bảo hoạt động an toàn, vừa tạo thuận lợi cho bà con. “Nhu cầu vay của bà con không lớn, vì vậy trong trường hợp phải chuyển một số chi nhánh thành phòng giao dịch vẫn đáp ứng được yêu cầu. Với những khách hàng lớn, nên đưa về chi nhánh để xử lý”, ông Dũng khuyến cáo.

Ngoài Agribank, một loạt các ngân hàng thuộc diện phải cơ cấu lại mạng lưới đang tìm cách tăng vốn hoặc chuyển đổi loại hình. Số vốn điều lệ mới tăng thêm lên 1.250 tỷ đồng chưa đủ để Ngân hàng cồ phần Sài Gòn Thương Tín (Sacombank) duy trì trên dưới 80 chi nhánh như hiện nay. Nhà băng này đang nhanh chóng chuyển các chi nhánh cấp 2, cấp 3 của mình thành phòng giao dịch.

Mạng lưới của Ngân hàng cổ phần Kỹ thương Việt Nam (Techcombank) hiện có 20 chi nhánh và 25 phòng giao dịch. Với số vốn điều lệ 555 tỷ đồng, Techcombank không quá lo lắng vì quy định mới, bởi họ vẫn còn thừa tiêu chuẩn để tăng thêm vài chi nhánh nữa. Theo Tổng giám đốc Nguyễn Đức Vinh, Quyết định 888 đưa ra quy định khắt khe song hợp lý, nhằm đảm bảo việc mở rộng mạng lưới phải phù hợp với quy mô vốn và và khả năng quản lý của ngân hàng. Ông Vinh thừa nhận không phải ngân hàng nào cũng dễ dàng và thoải mái khi thay đổi thói quen, từ không có quy định gì sang áp dụng tiêu chuẩn khắt khe. Tuy nhiên, theo ông, nếu không quy định nghiêm ngặt, mạng lưới ngân hàng sẽ mở rộng vượt quá nhu cầu của người dân, dẫn tới tình trạng cạnh tranh gay gắt. “Ở những nước có mãi lực cao, lượng chi nhánh như ở Việt Nam hiện nay không phải nhiều. Tuy nhiên, trong 80 triệu dân Việt Nam, chỉ 10% có nhu cầu sử dụng dịch vụ ngân hàng. Vì vậy, mở rộng mạng lưới sẽ dẫn tới cạnh tranh, cạnh tranh quá mức sẽ rủi ro bởi đôi khi người ta phải chấp nhận bán dịch vụ ngân hàng như một sản phẩm hàng hoá thông thường”, ông Vinh bình luận.

Ủng hộ các tiêu chí trong Quyết định 888, song lãnh đạo một ngân hàng (đề nghị giấu tên) cho rằng thời hạn áp dụng quá gấp gáp. Vị giám đốc này lo ngại trong khoảng thời gian ngắn ngủi từ nay đến tháng 6/2006, ngân hàng khó có thể xoay đủ vốn. “Không lo đủ vốn, phải đóng cửa chi nhánh, sẽ ảnh hưởng không tốt tới hình ảnh và uy tín ngân hàng. Ngay cả khi chuyển thành phòng giao dịch, hoạt động kinh doanh vẫn bị ảnh hưởng đáng kể, bởi chức năng của phòng giao dịch bị hạn chế nhiều so với chi nhánh”. Theo vị giám đốc ngân hàng, việc thiết lập thêm chi nhánh cũng là cách để các ngân hàng trong nước mở rộng mạng lưới kinh doanh, chiếm lĩnh thị phần và xây dựng năng lực cạnh tranh trước khi các ngân hàng nước ngoài tràn vào thị trường.

Tuy nhiên, ông Kiều Hữu Dũng cho rằng đã đến lúc nên siết chặt quản lý hoạt động của các ngân hàng vẫn giữ nguyên quan điểm của mình. Theo ông, mở tràn lan chi nhánh, ngân hàng sẽ khó có thể kiểm soát tốt, khi ấy sẽ gây mất an toàn cho hệ thống. Trong khi đó, chuyển chi nhánh thành phòng giao dịch cũng không gây nhiều trở ngại cho ngân hàng, phòng giao dịch vẫn có thể cho vay tới 500 triệu đồng mỗi món vay.

“Mở rộng mạng lưới nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường, tạo điều kiện thuận lợi cho cạnh tranh. Song cạnh tranh gay gắt sẽ làm méo mó thị trường. Thời gian qua nhiều người nói lợi nhuận ngân hàng luôn tăng cao. Nhưng có một thực tế là các ngân hàng chưa mạnh dạn tăng vốn. Nếu không huy động thêm vốn, ngân hàng sẽ khó thành công ty đại chúng. Nguyên tắc chung là một ngân hàng phải nhiều người tham gia vốn, không bị một nhóm nhỏ cổ đông khống chế, có như vậy mới đảm bảo lợi ích của số đông”, ông nói.

Theo ông Dũng, Quyết định 888 siết chặt hơn các yêu cầu thành lập chi nhánh song cũng là một bước cải cách hành chính, giảm thiểu thành lập trong việc giải quyết hồ sơ và cấp phép. Trước đây khi chưa có quy định cụ thể, các ngân hàng muốn lập chi nhánh phải qua nhiều bước, trước khi có được sự phê duyệt của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, phải xin phép Ngân hàng Nhà nước và uỷ ban nhân dân địa phương nơi ngân hàng đặt trụ sở cũng như mở chi nhánh. Với quy định mới, chỉ cần đơn của chủ tịch hội đồng quản trị khẳng định đã đảm bảo đầy đủ các yếu tố về vốn cũng như kỹ thuật, gửi tới thống đốc là ngân hàng được phép mở chi nhánh. “Tất nhiên khâu hậu kiểm sẽ phải làm chặt. Nếu sau quá trình kiểm tra và bị phát hiện không đúng những gì đã công bố, ngân hàng sẽ bị phạt thật nặng, thậm chí đóng cửa chi nhánh và không cho phép thành lập thêm”, ông Dũng tuyên bố.

Song Linh