Ngân hàng Nhà nước đang đệ trình Chính phủ ý tưởng cải cách môi trường đầu tư và kinh doanh cho các tổ chức tín dụng nước ngoài tại Việt Nam, trong đó tạo hành lang pháp lý cho sự ra đời mô hình ngân hàng con 100% vốn FDI theo đúng lộ trình cam kết khi hội nhập.

Theo tinh thần Hiệp định Thương mại Việt Mỹ (BTA), có hiệu lực vào tháng 12/2001, từ sau 2010, các ngân hàng Mỹ sẽ được phép thành lập ngân hàng con 100% vốn Mỹ tại Việt Nam, với điều kiện vốn điều lệ tối thiểu là 10 triệu USD. Trong đàm phán gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), hầu hết các đối tác đều muốn áp dụng lộ trình mà khối ngân hàng Mỹ sẽ được hưởng. Như vậy, nếu đối tác Mỹ "dễ tính" trong đàm phán WTO, không yêu cầu cao hơn những gì họ đã đạt được trong BTA thì muộn nhất là sau mốc thời gian trên, thị trường ngân hàng sẽ phải mở cửa cho tay chơi mới, nhà băng con 100% vốn nước ngoài.

Trên thực tế, những quy định hiện hành liên quan trực tiếp đến quản lý các loại hình ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam, mà cụ thể ở đây là Nghị định 13/CP, ban hành năm 1999, vẫn chưa đề cập tới mô hình ngân hàng con 100% vốn nước ngoài. Theo ý tưởng của Ngân hàng Nhà nước, dự thảo nghị định sửa đổi, thay thế cho Nghị định 13 sẽ nhằm mục đích tạo môi trường thông thoáng và hiệu quả cho khối ngân hàng nước ngoài, phù hợp với các cam kết và thông lệ quốc tế.

Được xây dựng dựa theo những cam kết hội nhập, dự thảo hướng tới thực hiện đối xử quốc gia đầy đủ đối với các ngân hàng nước ngoài, trong đó sẽ có riêng một chương quy định về ngân hàng con 100% vốn FDI. Theo các nhà làm luật, đây là mô hình doanh nghiệp do ngân hàng mẹ thành lập tại Việt Nam, với 100% vốn điều lệ thuộc sở hữu nước ngoài. Trong phần vốn này, ngân hàng mẹ phải sở hữu trên 50% vốn điều lệ và phải có văn bản cam kết hỗ trợ cho hoạt động của ngân hàng con tại Việt Nam.

Theo các cam kết trong BTA, trong đàm phán gia nhập WTO về lĩnh vực ngân hàng, cũng như quy định hiện hành, các chi nhánh ngân hàng nước ngoài chỉ còn phải chịu hai mặt hạn chế chủ yếu là hạn chế mở rộng mạng lưới và huy động tiền gửi VND từ các cá nhân Việt Nam và tổ chức Việt Nam không có quan hệ tín dụng. Loại hình ngân hàng liên doanh và ngân hàng con 100% vốn nước ngoài hầu như không bị hạn chế gì. Đến khoảng 2010, phần lớn các hạn chế này sẽ được bãi bỏ hoàn toàn và các loại hình tổ chức ngân hàng nước ngoài nói trên sẽ được hoạt động tại Việt Nam giống như các ngân hàng Việt Nam.

Ngân hàng Nhà nước cho rằng có thể khoảng thời gian này sẽ được rút ngắn hơn do sức ép của các nước trong đàm phán hội nhập quốc tế, và do yêu cầu phát triển của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Vì vậy, để phòng trừ khả năng phải thực hiện các cam kết sớm hơn, nghị định mới có nhiệm vụ tạo khung pháp lý, còn việc triển khai sẽ căn cứ theo lộ trình cam kết trong WTO cũng như với đối tác Mỹ.

Ngân hàng nước ngoài vẫn thích mua cổ phần, hoặc thậm chí mua cả ngân hàng trong nước.

Ban hành nghị định thay thế Nghị định 13 sẽ là tin vui cho các nhà đầu tư nước ngoài vốn đã hoạch định chiến lược "cày xới" lâu dài trên thị trường tài chính, tín dụng Việt Nam. HSBC đang tỏ ra khá sốt sắng với chuyện này, nhất là khi người đứng đầu tập đoàn dành hẳn 4 ngày công du tới Việt Nam để gặp gỡ lãnh đạo cao cấp của Chính phủ cũng như của hai trung tâm kinh tế lớn nhất nước, Hà Nội và TP HCM. Ngân hàng HSBC được thành lập tại Hong Kong năm 1865 và chỉ sau 5 năm, họ đã mở một trong những chi nhánh hải ngoại đầu tiên tại Sài Gòn. Lịch sử này luôn được nhắc tới như một minh chứng cho thấy HSBC sẽ quyết bám trụ trên đất Việt Nam.

Trò chuyện với báo chí nhân chuyến thăm vào trung tuần tháng 9, tân chủ tịch HSBC, ông Vincent Cheng cho biết, ưu tiên hàng đầu của ngân hàng luôn luôn là mở rộng các kế hoạch kinh doanh thường nhật, song cũng không bỏ qua bất cứ cơ hội đầu tư nào. "Đây là một tin tốt lành và hấp dẫn. HSBC sẽ cân nhắc mọi cơ hội đầu tư", Tổng giám đốc HSBC tại Việt Nam Alain Cany đỡ lời "sếp" khi trả lời câu hỏi phỏng vấn về phản ứng của ngân hàng này trước thông tin Việt Nam sẽ tạo hành lang pháp lý cho mô hình ngân hàng con 100% vốn FDI.

Có hai cách hiện được các ngân hàng nước ngoài lựa chọn khi muốn tham gia thị trường Việt Nam, đó là mở chi nhánh và mua cổ phần. Phương án mở chi nhánh thì khá tốn kém (đòi hỏi vốn điều lệ tối thiểu 15 triệu USD) và vẫn bị hạn chế trong việc nhận tiền gửi và cho vay. Tỏ ra khá rành về lộ trình mở cửa lĩnh vực ngân hàng của Việt Nam, ông Alain bình luận việc mở thêm kênh đầu tư sẽ tạo thuận lợi cho khối ngân hàng nước ngoài, nhất là trong điều kiện "room" dành cho các nhà đầu tư nước ngoài khi mua cổ phần của các ngân hàng Việt Nam vốn rất thấp và tỷ lệ còn lại cũng rất ít.

Sự hào hứng của các nhà băng nước ngoài lại là nỗi lo của không ít người, bởi khối ngân hàng Việt Nam còn quá non trẻ cả về tuổi đời cũng như kinh nghiệm chuyên môn. "Sức ép cạnh tranh lành mạnh sẽ giúp các ngân hàng trong nước thêm vững vàng. Hơn nữa, không phải ngay từ lúc này, Việt Nam đã cho phép thành lập ngân hàng con 100% vốn nước ngoài", Vụ trưởng Các ngân hàng (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) Kiều Hữu Dũng trao đổi với VnExpress.

Theo ông Dũng, để đảm bảo tránh gây sức ép quá mạnh đối với khả năng thực tế của các ngân hàng Việt Nam, những hạn chế cần thiết và phù hợp với lộ trình các cam kết quốc tế vẫn được duy trì. Và do vậy, các ngân hàng Việt Nam vẫn đủ thời gian để quá độ, đẩy mạnh và đa dạng hóa hoạt động, củng cố cơ cấu tổ chức nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Tổng giám đốc Ngân hàng thương mại cổ phần Các doanh nghiệp Ngoài quốc doanh (VPBank), ông Lê Đắc Sơn cũng không tỏ ra quá lo ngại. "Ngân hàng nước ngoài không dại gì nhảy vào thành lập ngân hàng con 100% ở Việt Nam, khi mà chưa hiểu rõ con người Việt Nam cũng như tập quán, thói quen sinh hoạt. Bài toán hiệu quả là trên hết, vì vậy, theo tôi, ngoài HSBC và một số ngân hàng khác, phần còn lại vẫn thiên về hướng liên doanh hay mua cổ phần ngân hàng".

Song Linh