Tham nhũng là từ dùng để chỉ tội phạm liên quan đến người có chức vụ (tham ô, hối lộ...) cụ thể hoá một hành vi chiếm đoạt tiền nhà nước của người có chức vụ đang trực tiếp có trách nhiệm quản lý, tham lam là đặc tính xấu của con người trước mãnh lực của đồng tiền, của những lợi ích vật chất.

Trong phiên tòa xét xử vụ án Nguyễn Quang Thường và đồng bọn, các bị cáo không nại ra lý do lương bổng, thu nhập thấp, bởi lẽ đơn giản các bị cáo đều là những người giàu có, thậm chí rất giàu có.

Một Trần Quang, đại gia của những đại gia ở tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu với căn biệt thự trên đường Ba Cu, TP Vũng Tàu có giá vài tỷ đồng và nhiều tài sản chìm nổi khác, chưa được biết đến.

Một Dương Quốc Hà được mệnh danh là "triệu phú USD" với tiền lương và bổng lộc khác khi còn ngồi ghế Phó Tổng giám đốc xí nghiệp liên doanh dầu khí Việt Xô (VSP) đã là niềm mơ ước của nhiều người.

Một Nguyễn Quang Thường, Giám đốc Công ty dịch vụ kỹ thuật dầu khí (PTSC) rồi Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty dầu khí Việt Nam với thu nhập gấp mấy lần, thậm chí mấy chục lần một công chức hành chính.

Vậy mà họ vẫn còn muốn giàu thêm và họ làm giàu bằng cách "ăn" rất dày: gần 10% trị giá công trình. Chỉ một công trình, bộ ba này đã tham ô của Nhà nước hơn 21 tỷ đồng. Mặc dù tại phiên tòa, các bị cáo khai rằng không phải tham ô mà nghĩ đó là tiền bên thi công "lại quả", nhưng lý lẽ đó đã bị bác bỏ khi chính các bị cáo thừa nhận "việc nhận tiền là sai, là vi phạm pháp luật, là không vượt qua được mãnh lực của đồng tiền". Biết tiền không phải kiếm được từ công sức của mình nhưng vẫn nhận đấy là tham. Cổ nhân đã nói "tham thì thâm" và "trời cao có mắt", hành vi ăn bẩn của các bị cáo cuối cùng cũng bị các cơ quan bảo vệ pháp luật lôi ra ánh sáng và nghiêm trị trước pháp luật.

Nhìn từ góc độ khác, qua vụ án này, cơ quan bảo vệ pháp luật đã phát hiện được phương thức, thủ đoạn phạm tội mới, tinh vi nhất từ trước đến nay. Đây là vấn đề hết sức quan trọng trong giai đoạn đấu tranh phòng chống tội phạm hiện nay; giúp cho các cơ quan bảo vệ pháp luật có thêm nhiều kinh nghiệm quý báu trong việc đấu tranh với bọn tội phạm mang tính quốc gia và quốc tế. Đó là sự câu kết của người ở bên ngoài với người có chức vụ trong doanh nghiệp nhà nước; giữa người trong nước với tổ chức, cá nhân nước ngoài. Các bị cáo khi phạm tội đã có sự chuẩn bị, tính toán rất chi tiết dựa trên trình độ, kiến thức được đào tạo khoa học, bài bản. Trong chừng mực nào đó, hành vi phạm tội của các bị cáo được coi là hoàn hảo từ khâu chuẩn bị đến khi kết thúc. Điển hình một chi tiết để thấy điều đó.

Để rút tiền dự án, các bị cáo đã giả tạo hợp đồng 02 giữa PTSC với Corall. Trong hợp đồng này, có một câu rất độc, đến khi ra phiên tòa các bị cáo mới thú nhận điều này, đó là "việc chuyển tiền từ PTSC sang Corall qua một tài khoản ngân hàng do phía nhà thầu (Corall nhưng thực chất là Interpet của Trần Quang) chỉ định. "Điều khoản hợp đồng đã quy định, cứ thế mà Nguyễn Quang Thường "vô tư" ký chuyển vào tài khoản Leverton - một công ty khác cũng của Trần Quang, do "nhà thầu" chỉ định. Tiền chuyển vào đó và các bị cáo cứ việc rút ra chia nhau mà không bị phát hiện là tiền bẩn. Một hành vi rửa tiền hết sức tinh vi. Hoạt động phạm tội của các bị cáo trong vụ án này sẽ là điều đáng để các cơ quan bảo vệ pháp luật suy nghĩ.

Về mức án mà Tòa tuyên phạt các bị cáo có ý kiến cho rằng còn nhẹ; nhưng cũng có ý kiến ngược lại cho rằng như thế là thỏa đáng. Dù sao đi nữa, vụ án cũng đã tạm thời khép lại bằng một bản án của Tòa án, hình phạt của Tòa các bị cáo phải gánh chịu chỉ là một, "bản án lương tâm, hình phạt của dư luận xã hội", sự hối tiếc trong muộn màng của các bị cáo mới nặng hơn nhiều. "Trăm năm bia đá thời mòn/ngàn năm bia miệng vẫn hãy trơ trơ" - các bị cáo dù có thi hành án xong thì dư luận xã hội vẫn còn "dấu ấn" là những người từng "ăn cắp tiền nhà nước".

Ở góc độ khác, năm trong số bảy bị cáo là những người được đào tạo bài bản, có thâm niên công tác và thật sự là những người có năng lực của ngành dầu khí, sự phát triển của ngành dầu khí, ít nhiều có một phần đóng góp công sức của họ. Tiếc cho ngành mất đi những cán bộ có năng lực chuyên môn nhưng lại thiếu cái tâm trong sáng của người cán bộ giữ trọng trách quan trọng trong lĩnh vực kinh tế mũi nhọn của đất nước.

Tiếc ở đây cũng là tiếc cho chính các bị cáo. Trong phiên tòa này, đa phần các bị cáo đều xuất thân từ gia đình có truyền thống. Cha mẹ, người thân, dòng họ và bản thân các bị cáo đều ít nhiều đóng góp cho đất nước trong hai cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, trong công cuộc xây dựng đất nước. Sự tham lam, ích kỷ của các bị cáo trong việc tham ô tiền của Nhà nước đã xổ toẹt vào lịch sử hào hùng của gia đình, dòng họ đã bỏ bao nhiêu xương máu, công sức gây dựng. Vết nhơ này biết đến bao giờ mới gột rửa được. Dòng họ, người thân, các thế hệ con cháu đã, đang và sẽ bị người đời lên án, chê bai vì có người thân là "thằng ăn cắp tiền nhà nước". Cay đắng, nhục nhã và xót xa. Tiếc là vì thế!

Sự việc gì cuối cùng rồi cũng có hồi kết thúc. Phiên tòa tạm kết thúc bằng một bản án, nhưng dư âm của nó vẫn còn đọng lại với những suy tư, trăn trở của những người có trách nhiệm, những người làm công tác trong các cơ quan bảo vệ pháp luật trước tệ tham nhũng hiện nay. Đây là "phát súng" đầu tiên mà các cơ quan bảo vệ pháp luật tuyên chiến với tham nhũng trong lĩnh vực kinh tế mũi nhọn của đất nước, mà lĩnh vực dầu khí là một điển hình. Với sự nghiêm minh của pháp luật; sự công minh, khách quan, vô tư, đầy trách nhiệm của các cơ quan bảo vệ pháp luật và những người làm công tác điều tra, truy tố, xét xử, tội phạm liên quan đến tham nhũng sẽ bị triệt tiêu, những "chướng ngại vật" không còn cản bước tiến kinh tế đất nước.

Đối với các bị cáo, những ngày nằm trong song sắt sẽ thấy được việc làm sai trái của mình, cải tạo thật tốt để trở thành người có ích cho đất nước, cho xã hội. Hy vọng những kiến thức của họ trong lĩnh vực dầu khí sẽ có cơ hội được sử dụng, đóng góp cho ngành.