Cuộc kiếm tìm 'Viagra' cho trí nhớ
Các Website khác - 26/10/2005

Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta uống một viên thuốc tăng thêm trí nhớ, suy nghĩ nhanh nhạy hơn, trở nên hạnh phúc hơn hay đạt được thành tích cao hơn? Sẽ ra sao nếu có những hoạt chất an toàn cho não bộ con người?

Lần đầu tiên, Ramez Naam, 32 tuổi, kỹ sư phần mềm đến chơi tại một sòng bạc lớn. Anh không hề biết đây mảnh đất màu mỡ của các trò gian lận. Chỉ trong vòng chưa tới 10 phút mà đống phỉnh trị giá 40 USD đã bị nướng sạch. Tại sòng bạc và trong đời sống thường nhật, có nhiều yếu tố vượt ra tầm kiểm soát của chúng ta, con người không được quyền chọn lựa việc gì sẽ đến. Ramez Naam luôn tự hỏi: điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta uống một viên thuốc có thể làm tăng thêm trí nhớ?

Triển vọng về một bộ não siêu việt nhờ sự hỗ trợ của dược phẩm không chỉ là niềm khao khát của các nhà tương lai học hiện nay. Suốt 20 năm qua, nhiều nhà khoa học, nhờ sự tiến bộ của máy tính, chụp cắt lớp não và giải mã gene, đã có những bước tiến quan trọng trong việc tìm hiểu những hệ thống sinh hoá có thể cải đổi trí nhớ và cảm xúc.

Cuộc đua của các công ty dược bắt đầu

Công ty kỹ thuật sinh học Memory Pharmaceuticals (MP) đang đứng đầu cuộc chạy đua nghiên cứu cơ chế lưu giữ ký ức nhằm cho ra đời loại dược phẩm cải thiện trí nhớ. Một trong những cánh chim đầu đàn của MP là Eric Kandel, 64 tuổi, nhà nghiên cứu thuộc Đại học Columbia từng được giải Nobel Y học năm 2000. Kandel cho biết: “Nếu không có gì biến động, chúng tôi sẽ trình làng viên thuốc chữa trị chứng mất trí nhớ do tuổi tác trong vòng từ năm đến mười năm nữa”.

Eric có một đối thủ nặng ký là Timothy Tully, người sáng lập công ty kỹ thuật sinh học Helicon Therapeutics. “Hoạt chất tăng cường bộ nhớ sẽ trở thành thứ nước uống hằng ngày và sẽ rất hữu dụng cho những ai quan tâm đến việc học ngoại ngữ, chơi đàn, hoặc là học thi”, Timothy Tully, người đang phát triển dược phẩm giúp gia tăng trí não của loài gặm nhấm, phát biểu.

Người đầu tiên cần đến loại thuốc này là bệnh nhân Alzheimer, tiếp đó là những bệnh nhân thiểu năng nhận thức, trầm uất, trì trệ, tâm thần, thậm chí cả những người đang an dưỡng sau khi bị khủng hoảng tâm lý. Những người trẻ tuổi tuy không bị não suy, nhưng lại muốn phòng ngừa trước những rối loạn sẽ đến lúc tuổi già sức yếu, hay muốn gọt giũa trí nhớ. Một loại dược phẩm quá mạnh sẽ có nguy cơ gây rối loạn cảm xúc hay gây phiền toái cho não bộ một cách vô ích. Vì vậy, viên thuốc này phải không có tác dụng phụ nghiêm trọng.

Ampakine - thần dược?

Con đường tìm kiếm viên thuốc gia tăng trí nhớ bắt đầu từ thí nghiệm đặt hai mẫu Hippocampus của chuột dưới kính hiển vi điện tử và kích thích điện cực. Hippocampus là sừng thái dương của não thất bên, vùng ký ức của các biến cố, nhận biết những gì đã hay chưa biết, nơi mà mọi thông tin đều phải đi qua. Neuron thần kinh ở mẫu thứ nhất được tiêm ampakine, trong khi mẫu còn lại vẫn giữ nguyên. Một máy tính ghi lại mức độ điện hoá do hai mẫu neuron ra hiệu cho nhau. Mẫu được tiêm ampakine có dấu hiệu nhận biết thông tin rõ rệt hơn.

Ampakine là chất mà các nhà thần kinh học nghĩ rằng sẽ giúp nâng cao trí nhớ, đặc biệt ở não những người lớn tuổi khi mà nhiều neuron đang dần teo nhỏ lại. Khi một neuron ra hiệu cho một neuron khác, sợi dây liên kết giữa chúng càng thêm mạnh mẽ. Mức độ thường xuyên và mạnh mẽ của sự báo hiệu này giúp xác định việc liên kết - được xem như là tiềm ẩn – sẽ kéo dài bao lâu. Một sự kết nối kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều năm chính là “ký ức dài hạn” (LTP) và LTP lại là cơ chế sinh học quan trọng nhất của trí nhớ. Ampakine giúp tăng cường LTP. Nó cũng kích thích việc sản sinh tác nhân neuron dinh dưỡng được chuyển hoá từ não, giúo tạo thêm nhiều vùng thu nhận thông tin, hình thành nên những “lỗ tai” mới.

Gary Lynch, nhà thần kinh học thuộc Đại học California, đã nghiên cứu từ năm 1993 để đưa ra những viên ampakine có tác dụng kích thích kênh thu nạp thông tin của não.

“Viagra trí nhớ” có giúp con người hạnh phúc hơn?

Trở lại với nhân vật Ramez Naam. Anh cũng là một thành viên cấp cao của nhóm nhà tương lai học thuộc Quỹ nghiên cứu gia tốc và học viện Foresight. Viễn cảnh tương lai, một lĩnh vực mà ngành kỹ thuật sinh học sẽ cho phép đảo lộn những giới hạn tiến hoá của tự nhiên, là khuynh hướng của anh. Ramez Naam cho biết: “Trong một vài thập kỷ tới, con người có thể tạo ra những loại thuốc mới nhằm điều chỉnh và thay đổi hành vi của con người: niềm đam mê, sự hoà hợp vợ chồng, thèm ăn, kích thích sự ham muốn tình dục”.

Tuy nhiên, một vấn đề mới nảy sinh, khi con người có trí nhớ tốt hơn bởi dược phẩm, họ có được hạnh phúc hơn không? Một điều hiển nhiên là khi con người trở nên thông minh, điều đó không bảo đảm họ hạnh phúc hơn. Câu hỏi này vẫn chưa thể có câu trả lời chính xác, kể cả khi loại “Viagra cho trí nhớ” được tạo ra. Có rất nhiều tranh cãi, ý kiến trái chiều của các nhà chuyên môn về loại dược phẩm này.

Nhà xã hội học Francis Fukuyama phát biểu về một xã hội sống nhờ vào dược phẩm: “Những con người lãnh đạm có thể trở nên lanh lợi. Những người sống nội tâm thì sống hướng ngoại hơn, tính cách của bạn luôn luôn thay đổi theo từng ngày”. Ông lo ngại rằng giá trị tạo nên những bản chất con người sẽ dần mất đi bởi vì “vượt trên con người thì không còn là con người nữa rồi”.

Triết gia y sinh học Leon Kass, trụ cột quan trọng trong Hội đồng sinh học ứng xử của Tổng thống Mỹ George Bush, cho biết: “Trong mọi khía cạnh của cuộc sống con người, sự rèn luyện và nỗ lực hết mình mới đem lại thành công xuất sắc, còn những thành công nhờ vào dược phẩm đều là sự lừa dối”. Theo quan điểm của ông, kích thích là hoàn toàn sai lầm vì nó không trung thực, trái với tự nhiên.

(Theo Sài Gòn Tiếp Thị)