Buông lỏng quản lý thực phẩm nhập khẩu qua biên giới
Các Website khác - 27/03/2006
Cả nước hiện có gần 100 cửa khẩu với hàng trăm nghìn tấn hàng hóa thực phẩm được nhập khẩu vào Việt Nam. Tuy nhiên, việc kiểm định y tế, kiểm tra an toàn vệ sinh thực phẩm chưa được làm tốt.
Nhiều sản phẩm không kiểm soát được chất lượng

Lạng Sơn là tỉnh miền núi phía bắc, có đường biên giới với Trung Quốc hơn 250km, ngoài hai cửa khẩu quốc tế là Hữu Nghị và ga Đồng Đăng còn có ba cửa khẩu quốc gia là Tân Thanh, Chi Ma, Cốc Nam và rất nhiều đường mòn qua biên giới. Các mặt hàng thực phẩm qua các cửa khẩu của Lạng Sơn vào Việt Nam khá đa dạng: hoa quả, bánh kẹo... chưa kể gia cầm, động vật (có cả phủ tạng) theo các đường mòn, mỗi ngày hàng chục tấn tràn vào nội địa không thể kiểm soát được. Riêng tại cửa khẩu Tân Thanh, hằng ngày có 50-70 xe tải hàng hóa.

Một cán bộ của Trung tâm y tế dự phòng Lạng Sơn cho biết: năm 2005, các cửa khẩu tại Lạng Sơn mới kiểm tra được 13.362 xe hàng thực phẩm nhập khẩu với số lượng hơn 160.290 tấn (trong đó cửa khẩu Chi Ma chỉ kiểm tra được 25 xe hàng, cửa khẩu Hữu Nghị kiểm tra được 8 xe).

Công tác kiểm tra xe chỉ là dừng xe, xem chủ hàng có các giấy tờ: hợp đồng thương mại, chứng nhận xuất xứ, hóa đơn tính thuế, giấy chứng nhận kiểm dịch của phía bạn, (so với Điều 8 Nghị định số 163/2004 của Chính phủ thì hồ sơ còn thiếu nhiều). Việc kiểm tra chất lượng hàng hóa chủ yếu bằng cảm quan: cách thức đóng gói, hạn dùng trên bao bì thực phẩm, mầu sắc, mùi vị và trong trường hợp cần thiết thì lấy mẫu xét nghiệm xem có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, độc tố vi nấm aflatoxin hoặc test nhanh ATVSTP.

Tỉnh Kiên Giang có đường biên giới với Campuchia và 200km bờ biển, trong đó Xà Xía là cửa khẩu đường bộ. Hàng hóa nước ngoài (chủ yếu là Thái-lan) qua Kiên Giang vào Việt Nam cũng đủ chủng loại: lương thực, các loại thịt bò, heo, gà, đường sữa, trái cây, rượu, bia... Song công tác quản lý hàng hóa thực phẩm qua biên giới ở tỉnh này còn không ít trở ngại. Bởi số lượng thực phẩm vào Việt Nam qua các đường nhập lậu lớn hơn nhiều so với hàng hóa đi qua "chính ngạch".

Báo cáo sơ bộ của Trung tâm y tế dự phòng Kiên Giang cho thấy, hằng tháng các loại thịt bò, heo nhập qua cửa khẩu Xà Xía là 2.400kg/tháng, thì số không qua cửa khẩu là gần 4000kg/tháng; đường, sữa, xirô Thái-lan qua cửa khẩu khoảng 35.000kg/tháng thì qua đường nhập lậu hơn 40.000kg/tháng. Các loại hoa quả qua biên giới vào Việt Nam không qua kiểm soát lớn gấp nhiều lần đi qua cửa khẩu, vì vậy chất lượng ATVSTP đối với các mặt hàng này khó mà lường được.

Những khó khăn

Những năm qua, hoạt động buôn bán, xuất nhập khẩu đã thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Tuy nhiên, công tác kiểm soát hàng hóa , nhất là các mặt hàng thực phẩm qua biên giới vẫn còn nhiều bất cập cần quan tâm. Lực lượng làm nhiệm vụ tại cửa khẩu gồm nhiều thành phần nhưng các văn bản quy phạm pháp luật quy định chức năng, nhiệm vụ cho từng ngành, sự phối hợp liên ngành trong hoạt động quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu vừa thiếu, vừa chồng chéo lẫn nhau.

Pháp lệnh ATVSTP quy định mọi lô hàng thực phẩm nhập khẩu không được miễn kiểm tra, nhưng thực tế lâu nay, các mặt hàng thực phẩm qua biên giới đường bộ (phần lớn hàng tiểu ngạch, phi mậu dịch) không được kiểm tra VSATTP mà chỉ kiểm dịch động, thực vật.

Năm 2005, Bộ Y tế mới có quyết định về việc ban hành "Quy chế kiểm tra Nhà nước về chất lượng đối với thực phẩm nhập khẩu". Trong đó quy định tất cả các tổ chức và cá nhân nhập khẩu thực phẩm phải đăng ký kiểm tra và chịu sự kiểm tra của cơ quan kiểm tra Nhà nước về chất lượng hàng hóa; bao gồm: các nguyên liệu, hóa chất sử dụng trong chế biến thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến, bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, phụ gia thực phẩm nhập khẩu và thực phẩm nhập khẩu đều phải qua kiểm tra chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm.

Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho công tác quản lý chất lượng ATVSTP cửa khẩu còn thiếu trầm trọng. Cả nước có 50 cửa khẩu quốc tế, 43 cửa khẩu chính và phụ, bốn cửa khẩu hàng không, ba cửa khẩu đường sắt nhưng mới có tám trung tâm kiểm dịch y tế quốc tế ở các vùng, miền và 32 trung tâm y tế dự phòng thuộc các tỉnh, thành phố có phân công người làm kiểm tra y tế tại các cửa khẩu biên giới. Trang thiết bị, phương tiện thiết yếu như máy phun khử trùng động cơ cần 26 cái nhưng chưa nơi nào có, các bộ dụng cụ thu thập xét nghiệm bệnh phẩm, thu thập xét nghiệm mẫu thực phẩm, mẫu nước, máy xét nghiệm sinh hóa, test nhanh xét nghiệm thực phẩm và kiểm tra dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật,... đều thiếu trầm trọng.

40 tỉnh, thành phố trong cả nước có cửa khẩu, biên giới, thế nhưng lực lượng làm công tác kiểm dịch y tế chỉ có 315 cán bộ nhân viên. Trong đó có gần 140 người có trình độ đại học và trên đại học, 90 trường hợp có thể giao dịch bằng tiếng Anh, khoảng 10 người biết tiếng Trung Quốc và 5 người biết tiếng Lào và Campuchia. Cũng vì thế những năm qua, công tác kiểm dịch, kiểm tra y tế tại các cửa khẩu, sân bay, bến cảng còn hạn chế.

Trung bình hằng năm, các cửa khẩu đường bộ mới kiểm tra (thân nhiệt) được hơn 640 nghìn khách vào, với đường sắt con số này chỉ là 13 nghìn lượt người, và đối với cửa khẩu đường thủy là hơn 99 nghìn lượt khách đến và đi. Đồng thời tiêm chủng phòng bệnh được hơn 245 nghìn lượt người, kiểm tra ATVSTP đối với các mặt hàng thực phẩm nhập khẩu và cơ sở chế biến thức ăn cho hành khách được khoảng 7.500 lần/năm. Thậm chí có nơi, có lúc vì lý do này, lý do khác, việc kiểm tra, giám sát chất lượng ATVSTP đối với hàng nhập khẩu chỉ làm chiếu lệ, cho qua chuyện. Đường hàng không, mỗi ngày có hàng chục chuyến bay vào ra, nhưng đến nay vẫn chưa có thông tư liên tịch giữa y tế - hải quan - hàng không quy định việc kiểm tra thực phẩm nhập khẩu, nên sự phối hợp trách nhiệm giữa các ngành còn lỏng lẻo.

NGUYỄN KHÔI